Finlandiya Merkez Bankası’na bağlı BOFIT Fiyat Endeksleri ve Analiz Merkezi, Rus petrolünün ihracat fiyatları üzerinde hem küresel piyasa koşullarından hem de Batı’nın yaptırımlarından kaynaklanan baskının arttığını bildiriyor.
Moskova’da yayınlanan Kommersant gazetesine göre tahıl ihracatı da geriliyor. Kasım ayında yaşanan rekor satış artışına rağmen toplam ihracat geçen yıla göre yüzde 13,3 düşmüş durumda. Bu tabloya ek olarak, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) küresel tahıl üretimi ve stoklarında rekor seviyelerin görüldüğünü, fiyatlarda ise düşüş eğiliminin sürdüğünü belirtiyor. Rubledeki güçlenme ise ihracatçıların ruble bazlı gelirlerini azaltırken, yaptırımların onları daha fazla döviz satışına zorladığı ve bunun da rubleyi daha da güçlendirdiği tahmin ediliyor.
Kasım ayı sonunda Fiyat Endeksi Merkezi’nin emtia endeksi 54,8 puana indi ve ay içinde yüzde 9,6 düşüş kaydetti. Bu seviye en son 2021 yılının başlarında, küresel talebin pandemi sonrası zayıf olduğu dönemde görülmüştü.
Düşüşün temel nedeni Rus petrolünde yaşanan sert fiyat gerilemesi. Petrol fiyat endeksi, ekimdeki yüzde 8 düşüşün ardından kasımda aylık bazda yüzde 18,3 geriledi. Merkez, bunun nedeni olarak yaptırım kapsamındaki şirketlerin ham petrolünde iskonto oranlarının önemli ölçüde artmasını gösteriyor. Kasım sonunda Ural petrolündeki iskonto varil başına 20 doların üzerine çıktı. Petrol fiyatlarındaki düşüş, ABD’nin ekim sonunda Rusya’nın en büyük üreticilerine getirdiği yeni yaptırımların gölgesinde ilerledi. Güncellenen yaptırım listesine “Rosneft” ve LUKOIL dahil edildi; bu iki şirketin toplam üretimi Rusya’daki petrol üretiminin yaklaşık yarısını oluşturuyor. Bu şirketlerle işlem yapma yasağı 30 günlük geçiş sürecinin ardından 21 Kasım’da yürürlüğe girdi.
Daha önce ocak ayında ABD yaptırımları “Gazprom Neft” ve “Surgutneftegaz” şirketlerini de hedef almış, “Surgutneftegaz” mayıs ayında AB yaptırım listesine de eklenmişti. BOFIT’e göre bugün Rusya’daki petrol üretiminin yüzde 70’inden fazlası yaptırım altındaki şirketler tarafından yapılıyor. BOFIT ayrıca, Rusya’nın dört büyük petrol şirketinin petrol ve petrol ürünleri ihracatının büyük kısmını elinde bulundurduğunu, bu nedenle ihracat fiyatlarının yaptırımlara karşı son derece hassas hale geldiğini belirtiyor.
ABD Hazine Bakanlığı 4 Aralık’ta LUKOIL’e, Rusya dışındaki akaryakıt istasyonlarının satış görüşmeleri için geçici ek süre tanıdığını açıkladı. Bunun dışındaki tüm işlemler, Rosneft ve LUKOIL ile iş yapan yabancı taraflar için ikincil yaptırım riskini artırıyor.
Tahıl ihracatında da sorunlar görülüyor.
- 2024–2025 döneminin (53 milyon ton) rekor temposunun 2025–2026 sezonunda sürmesi pek olası görünmüyor.
- Aralık başı itibarıyla tahıl ihracatı geçen yıla göre yüzde 13,3 azaldı (2024 Temmuz–Kasım döneminde 30,1 milyon ton; 2025’in aynı döneminde 26,1 milyon ton).
- Rus tahılının dünya piyasasındaki ihracat fiyatı geçen yıl ile hemen hemen aynı seviyede (Aralık 2025’te ton başına 227 dolar; Aralık 2024’te 226 dolar). Ancak dolar kuru 101 rubleden (1 ruble=0.56 TL) 76 rubleye düştüğü için çiftçilerin ton başına kaybı 5,6 bin rubleye kadar çıkabiliyor.
Kasım (ve olası olarak aralık) ayındaki ihracat artışı önceki aylardaki düşük yüklemeleri ancak kısmen telafi edebilir. Tarım Bakanlığı’nın ihracat vergisini sıfırlaması da (geçen yıl ton başına 3,6 bin rubleydi) ihracatçıların kur kayıplarının yalnızca bir bölümünü telafi ediyor. Aynı zamanda, bu karar gelecekte tarım sektörüne yapılabilecek mali desteğin potansiyelini azaltıyor. Sektörde kârlılığın düşüşü de devam ediyor.
FAO verilerine göre küresel tahıl piyasasında arz fazlası oluşmuş durumda. Kurum, 2025 yılında dünya tahıl üretiminin ilk kez 3 milyar tonu aşacağını tahmin ediyor. 2026 sezonu sonuna ilişkin küresel tahıl stokları tahmini de 925,5 milyon tona yükseltildi; bu, sezon başına göre yüzde 6,5 artış anlamına geliyor. Bu ortamda FAO’nun tahıl fiyat endeksi kasımda yıllık bazda 5,9 puan (yüzde 5,3) düştü.
Mineral gübre fiyatları da geriliyor. FOB Baltic koşullarında üre fiyatları, yaz dönemindeki yüzde 26,5’lik artışın ardından sonbaharda yüzde 18,2 düştü. Merkez, bu düşüşü zayıf talep ile açıklıyor.
Tek artış gösteren segment ise enerjide kullanılan kömürü oldu. Kasım ayında kömürün fiyatı aylık bazda ortalama yüzde 5 arttı. Merkez, bunu Çin’de kömür üretimini sınırlayıcı önlemler, kuzey eyaletlerindeki soğuk hava ve artan denetimler ile ilişkilendiriyor. Ancak kasım sonunda Çin kömür piyasası dengelenerek sadece sınırlı bir fiyat düzeltmesi gösterdi.
İhracatçılar için ek zorluk yaratan bir diğer unsur da güçlenen ruble; bu durum şirketlerin ruble cinsinden gelirlerini azaltıyor. Merkez Bankası’nın ekim verileri, şirketlerin döviz hesaplarındaki varlıkların önden gelen bir hızla büyümeye devam ettiğini gösteriyor. Bunun, yurt dışından teknolojik ekipman tedarikinde artan sorunlar nedeniyle döviz gelirlerinin daha büyük bir kısmının Rusya’ya geri dönmesinden kaynaklanabileceği belirtiliyor. Öte yandan, vergilerin artırılması beklentisiyle ihracatçıların ülkede daha fazla döviz satması da rubleyi daha da güçlendirerek durumu ağırlaştırıyor.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
