Türkiye’de yeşil pasaport, uzun yıllar belirli kamu görevlilerine tanınan bir seyahat kolaylığı olarak uygulandı.
Ancak zamanla kapsamı genişledi; ihracatçılar ve bazı meslek grupları da bu haktan yararlanmaya başladı. Son yıllarda Schengen vizesi almakta yaşanan güçlükler, yeşil pasaporta yönelik talebi daha da artırdı.
Kamuoyundaki tartışma artık yalnızca kimin yeşil pasaport alabileceğiyle sınırlı değil. Pasaportun kapsamının genişletilmesinin sürmesi, bu ayrıcalığın hangi ölçütlere göre dağıtılması gerektiği ve Avrupa’nın uygulamaya nasıl yaklaşacağı da gündemde.
Türkiye’de yeşil pasaport sahibi kişi sayısına ilişkin ulaşılabilen son net rakamlardan biri 2024 sonuna ait. Ekonomim ve Karar gazetelerinin Darphane verilerine dayandırdığı haberlere göre, 2023’te yaklaşık 1 milyon 817 bin, 2024’te ise 1 milyon 407 bin yeşil pasaport basıldı. Böylece toplam yeşil pasaport sahibi sayısı 6 milyon 929 bine ulaştı.
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün 2025 yılı verilerinden derlenen bilgilere göre ise geçen yıl 796 bin 322 yeşil pasaport işlemi gerçekleştirildi. Ancak işlem sayısı, yeni pasaport alan kişi sayısıyla aynı değil. Ayrıca 2026 yılı itibarıyla toplam yeşil pasaport sahibi sayısını gösteren güncel ve doğrulanmış bir resmî rakama ulaşılamadı.
Kimler alabiliyor?
Yeşil pasaport, resmî adıyla hususi damgalı pasaport, mevcut mevzuata göre başta belirli derece kadrolardaki devlet memurları ve diğer kamu görevlileri olmak üzere çeşitli gruplara veriliyor.
Bu kapsamda eski milletvekilleri ve bakanlar, belirli koşulları taşıyan belediye başkanları, ihracat kriterlerini karşılayan firmaların belirli sayıdaki yetkilileri ve en az 15 yıl baroya kayıtlı olup diğer yasal şartları sağlayan avukatlar da yeşil pasaport alabiliyor. Hak sahiplerinin eşleri ve mevzuatta belirtilen koşulları karşılayan çocukları da bu imkândan yararlanabiliyor.
Ancak yeşil pasaport, her kamu çalışanına veya her meslek mensubuna otomatik olarak verilmiyor. Mesleğe, kadro derecesine, kıdeme ve ilgili mevzuata göre değişen koşullar bulunuyor.
Meclis’te bekleyenler
Yeşil pasaport kapsamının genişletilmesi için TBMM’ye sunulan çok sayıda kanun teklifi bulunuyor. Ekim 2026 itibarıyla Meclis kayıtlarında görülen teklifler, farklı meslek gruplarının da bu haktan yararlanmasını amaçlıyor.
Doktorlar, diş hekimleri, veteriner hekimler ve eczacılar: 9 Ekim 2026’da sunulan teklifte, ilgili meslek kuruluşuna kayıtlı ve mesleğini en az 15 yıl fiilen icra etmiş hekimler, diş hekimleri, veteriner hekimler ve eczacılara yeşil pasaport verilmesi öneriliyor. Teklif, TBMM İçişleri Komisyonu’nda bulunuyor.
Muhtarlar, mali müşavirler, eczacılar, doktorlar, mühendisler ve mimarlar: 16 Eylül’de sunulan başka bir teklif, belirlenen koşulları sağlayan bu altı meslek grubunun da kapsama alınmasını öngörüyor. Bu teklif de komisyonda.
Pilotlar: 30 Eylül’de Meclis’e sunulan teklifte, pilot lisansını aldıktan sonra en az beş yıl fiilen uçuş hizmetinde bulunanlara yeşil pasaport verilmesi isteniyor.
Mühendisler ve mimarlar: TMMOB’ye bağlı odalara üye olan ve en az 10 yıl kıdemi bulunan mühendis ve mimarlara yeşil pasaport verilmesini amaçlayan ayrı bir teklif de bulunuyor.
Bu girişimler birbirinden farklı tarihlerde ve farklı koşullarla sunuldu. Bazıları aynı meslek grubunu farklı kıdem şartlarıyla kapsıyor. Dolayısıyla hepsini tek bir düzenleme gibi değerlendirmemek gerekiyor. TBMM kayıtlarında bu tekliflerin ilgili komisyonlarda bulunduğu görülüyor; henüz yasalaşmış değiller.
Daha önceki yıllarda öğretmenler, akademisyenler, gazeteciler ve başka meslek grupları için de benzer talepler gündeme gelmişti. Bu tablo, yeşil pasaportun kapsamının hangi ölçütlerle genişletileceği konusundaki tartışmanın önümüzdeki dönemde de süreceğini gösteriyor.
AB ne diyor?
Yeşil pasaport tartışmasının Avrupa boyutu, özellikle Schengen bölgesine vizesiz seyahat imkânı nedeniyle önem taşıyor. Yeşil pasaport sahipleri, kısa süreli seyahatlerde Schengen ülkelerine vizesiz girebiliyor.
Avrupa Parlamentosu’nun 2025 Türkiye raporu, 17 Haziran 2026’da kabul edildi. Raporda Türkiye’nin vize serbestisi sürecine ve gri pasaport uygulamasına ilişkin eleştiriler yer aldı. Özellikle tüm vatandaşlar için vize serbestisi kriterlerinin tamamlanması yerine hizmet pasaportu kapsamının genişletilmesi yaklaşımı eleştirildi.
Avrupa Parlamentosu raporunda yeşil pasaport sahiplerinin mevcut vizesiz seyahat hakkını kaldıran veya doğrudan kısıtlayan bir karar bulunmuyor. Avrupa Parlamentosu raporları da tek başına bağlayıcı bir yaptırım veya yürürlüğe giren mevzuat niteliği taşımıyor.
Ayrıcalık mı kolaylık mı?
Yeşil pasaportun kapsamının genişletilmesini savunanlar, uluslararası iş yapan meslek mensuplarının, mühendislerin, hekimlerin veya pilotların vize süreçlerinde zaman ve maliyet kaybettiğini belirtiyor. Onlara göre bu pasaport, mesleki faaliyetleri kolaylaştırabilir ve Türkiye’nin uluslararası ilişkilerine katkı sağlayabilir.
Karşı çıkanların temel itirazı ise kapsamın sürekli genişlemesinin pasaportu istisnai bir kolaylık olmaktan çıkarabileceği. Kamu göreviyle veya ülkenin dış ekonomik ilişkileriyle doğrudan bağlantısı bulunmayan meslek gruplarına da aynı imkânın tanınmasının hangi ölçütlere dayanacağı soruluyor.
Bu tartışmanın bir başka boyutu da bordo pasaport sahiplerinin yaşadığı vize sorunu. Öğrenciler, akademisyenler, sanatçılar, sporcular ve iş insanları da vize randevusu bulmakta veya başvurularını sonuçlandırmakta güçlük çekiyor. Yeşil pasaportun kapsamını genişletmek, bu kişilerin karşılaştığı genel vize sorununu tek başına çözmüyor.
İlgili yazı:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
