Ukrayna’nın güney ve doğu bölgeleri, yüzyıllar boyunca Peçenekler, Kuman-Kıpçaklar, Altın Orda Devleti ve Kırım Hanlığı gibi Türk devletlerinin hâkimiyetinde kaldığı için bölgede yüzlerce Türkçe kökenli yer adı bulunuyor.
Bugün Ukrayna haritasında aktif olarak kullanılan ve kökeni Türk dillerine dayanan en bilinen şehir ve nehir isimleri şöyle:
Odesa (Hacıbey): Ukrayna’nın en büyük liman şehri olan Odesa, Çarlık Rusyası tarafından işgal edilmeden önce Hacıbey (Kırım Tatarca: Hacıbey) adını taşıyan bir Türk-Tatar kalesi ve yerleşimiydi.
Herson: Antik Yunanca bir isim gibi görünse de, şehrin kurulduğu yer tarihi Kırım Tatar yerleşimi olan Bilhovıçe veya Can-Kerman (Can Kalesi) bölgesi.
İzmail (İsmail): Odessa bölgesinde yer alan bu tarihi nehir limanı ve şehir, adını Osmanlı dönemindeki tahkimatı yöneten Erişli İsmail Bey’den almış.
Kramatorsk: Donbas bölgesindeki bu şehrin isminin kökeni, Türkçe Kramer (Kırım/Kıpçak Türkçesinde sınır veya korunan nehir yatağı) ve Almanca Tor (kapı) kelimelerinin birleşiminden türetilmiş.
Bahmut: Son yıllarda savaşla gündeme gelen Donbas’taki Bahmut şehri, adını bölgedeki Bahmut Nehri’nden alır. Bu nehrin ismi ise Türkçe Mahmut isminin bölge ağzındaki değişiminden (Mahmut -Bahmut) geliyor.
Melitopol (Kızıl-Yar): Zaporijya bölgesindeki bu şehir, Rus İmparatorluğu adını değiştirmeden önce Kırım Tatarları tarafından Kızıl-Yar (Kırmızı Uçurum/Yar) olarak adlandırılıyordu.
Mariupol (Kalmius): Şehir kurulmadan önce bölge Kazaklar ve Türkler tarafından Kalmius (Kıpçak Türkçesinde Kıl-Mış: Kıllı/Otlu nehir) olarak biliniyordu.
Nehirler
Dinyeper (Dipro / Özü): Ukrayna’nın en büyük nehri. Osmanlı ve Kırım Hanlığı dönemindeki adı Özü Nehri’diydi. Özü kelimesi Eski Türkçe’de “ırmak”, “akarsu” veya “öz” anlamına gelir.
Dinyester (Dister / Turla): Ukrayna ve Moldova sınırındaki bu nehir, Türk kaynaklarında ve Osmanlı döneminde Turla olarak adlandırılıyordu. Turla kelimesi, Türk dillerindeki “duran, sakin akan su” kökünden türetilmiştir.
Bug (Güney Bug / Aksu): Ukrayna’nın güneyindeki bu nehir, Osmanlı coğrafya metinlerinde berrak ve temiz sularından dolayı Aksu olarak biliniyordu.
İnkul (İngul): Güney Bug nehrinin kollarından biri. İsim, Türkçe/Tatarca Yeni Göl kelimesinin Ukrayna diline uyarlanmış hali.
Kagalnik: Bölgedeki küçük nehirlerden biri. İsmini Türkçe Çağlayan veya Kağanlık (kağana ait yer) kelimelerinden almış.
Kırım Yarımadası
Rusya tarafından ilhak edilen Kırım’daki şehirlerin neredeyse tamamı doğrudan Kırım Tatar Türkçesi:
Akmescit (Simferopol): Kırım’ın başkenti. Rus idaresinde ismi değiştirilse de yerel halk ve Türk dünyasında Akmescit olarak anılıyor.
Bahçesaray: Kırım Hanlığı’nın tarihi başkenti, ismini han sarayının bahçelerinden almış.
Gözleve (Yevpatoriya): Osmanlı ve Kırım döneminin en ünlü liman kentlerinden biri; “gözleyen ev” veya “göz limanı” kökünden geliyor.
Kefe (Feodosya): Karadeniz’in en ünlü Ceneviz ve Osmanlı ticaret limanlarından biri.
Canköy: Kırım’ın kuzeyindeki demiryolu kavşağı olan şehir, doğrudan Can Köyü anlamına gelir.
İlgili yazılar:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
