Rusya’nın en büyük teknoloji şirketlerinden Yandex’e ait veri merkezleri, ekim ayının ikinci haftasında art arda insansız hava aracı (İHA) saldırılarının hedefi oldu. Saldırılar, yalnızca şirketin kendi hizmetlerini değil, Yandex’in bulut altyapısını kullanan çok sayıda işletmenin dijital faaliyetlerini de etkiledi.
Yandex’in 9 Ekim’de yaptığı açıklamaya göre, 7 Ekim’i 8 Ekim’e bağlayan gece Ryazan bölgesindeki Sasovo veri merkezi ağır hasar gördü ve tamamen devre dışı kaldı. 9 Ekim’de Kaluga bölgesindeki bir başka merkeze düzenlenen saldırıda ise altyapının bir bölümü kullanılamaz hale geldi.
11 Ekim’de bu kez Vladimir bölgesindeki Yandex veri merkezi saldırıya uğradı. Şirket, buradaki faaliyetlerin de tamamen durduğunu açıkladı. Böylece birkaç gün içinde üç veri merkezi saldırılardan etkilendi. Yandex, olaylarda çalışanlarının yaralanmadığını bildirdi.
Saldırıların arkasındaki temel neden, Rusya ile Ukrayna arasında giderek genişleyen altyapı savaşı.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, 8 Ekim’de yaptığı açıklamada, Rusya’nın Ukrayna’daki veri merkezlerine yönelik saldırılarına karşılık verdiklerini söyledi. Zelenski, Ukrayna’nın da Rusya’nın dijital altyapısını hedef aldığını doğruladı.
Rusya, eylül ayında Kiev bölgesindeki veri merkezleri ve telekomünikasyon altyapısına saldırılar düzenlemişti. Moskova, hedef alınan bazı tesislerin Ukrayna askeri istihbaratıyla bağlantılı olduğunu öne sürdü. Kiev ise Rusya’nın dijital altyapıya yönelik saldırılarına karşılık verme gerekçesini öne çıkardı.
Bu çerçevede Yandex’in veri merkezlerinin hedef alınması, Ukrayna’nın Rusya’nın ekonomik ve teknolojik kapasitesini etkileyebilecek kritik altyapılara yönelen saldırı stratejisinin yeni bir aşaması olarak değerlendiriliyor. Ancak saldırıların bütün hedeflerine ilişkin ayrıntılar kamuoyuna açıklanmış değil.
Yandex, Rusya’da arama motorundan harita ve navigasyona, taksi çağırma ve yemek siparişinden elektronik ödemelere kadar uzanan geniş bir hizmet ağı işletiyor. Şirketin bulut bilişim altyapısı da çok sayıda kurum ve işletme tarafından kullanılıyor.
Veri merkezlerindeki hasar, bu nedenle yalnızca Yandex’in kendi uygulamalarını etkilemedi. Yandex Go, Yandex Pay, e-posta, bulut depolama ve diğer dijital hizmetlerde kesintiler yaşandı. Şirketin altyapısını kullanan bazı internet siteleri, perakende platformları ve işletmeler de sorunlarla karşılaştı.
The Moscow Times’ın 12 Ekim tarihli haberine göre, kesintiler Rusya’daki farklı dijital hizmetlere yayıldı. Bazı kullanıcılar Yandex Pay’e erişimde sorun yaşarken şirket, kullanıcıların paralarının güvende olduğunu açıkladı. Ödeme sisteminin çalışmaması ile kullanıcı bakiyelerinin kaybolması birbirinden farklı durumlar.
Yandex, 11 Ekim’de arama, harita, e-posta ve yapay zekâ asistanı Alice gibi bazı hizmetlere erişimi yeniden sağladığını duyurdu. Ancak bu, bütün hizmetlerin ve veri merkezlerinin tamamen eski durumuna döndüğü anlamına gelmiyordu. Şirket, hasarlı tesislerdeki ekipmanların ne zaman yeniden çalışır hale geleceğini belirlemenin henüz mümkün olmadığını bildirdi.
Yapay zekâ da etkilendi
Saldırıların bir diğer önemli boyutu, Rusya’nın yapay zekâ alanındaki kapasitesiyle ilgili.
Sasovo veri merkezinde, Yandex’in yapay zekâ modellerinin geliştirilmesinde kullanılan üç süper bilgisayardan ikisinin bulunduğu bildiriliyor. Vladimir’deki tesis de şirketin yüksek işlem gücü gerektiren altyapısının önemli bir parçası.
Bu merkezlerdeki hasarın Yandex’in yapay zekâ geliştirme çalışmalarını ne ölçüde ve ne kadar süreyle etkileyeceği henüz tam olarak bilinmiyor. Ancak yüksek performanslı işlem sistemlerinin zarar görmesi, yalnızca günlük internet hizmetlerini değil, büyük miktarda hesaplama gücü gerektiren araştırma ve geliştirme faaliyetlerini de aksatabilir.
Saldırılar, modern ekonomilerin görünmeyen altyapısının ne kadar kritik olduğunu da ortaya koydu. Veri merkezleri, internet sitelerinin ve uygulamaların çalışmasını sağlayan sunucuların yanı sıra şirketlerin verilerini, ödeme sistemlerini ve dijital iş süreçlerini barındırıyor.
Yandex’in altyapısının çok sayıda hizmet tarafından ortak kullanılması, bir merkezdeki arızanın birbirinden farklı sektörlere yayılmasına neden olabiliyor. Bu durum, dijital hizmetlerin belirli büyük sağlayıcılarda yoğunlaşmasının yarattığı riskleri gündeme getirdi.
Şirketin farklı merkezler arasında iş yükünü dağıtabilmesi, bu tür kesintilere karşı bir güvence sağlıyor. Ancak birden fazla tesisin kısa süre içinde zarar görmesi, yedek kapasitenin sınırlarını zorladı. Rusya’daki dijital hizmetlerin ne kadar hızlı toparlanacağı, hasarın boyutuna, yedek sistemlerin kapasitesine ve yeni ekipman teminine bağlı olacak.
Moskova yönetimi de saldırıların ardından veri merkezlerinin korunması için yeni önlemler üzerinde çalışmaya başladı. Rusya Dijital Kalkınma Bakanı Maksut Şadayev, 12 Ekim’de parlamentoda yaptığı açıklamada, bakanlığının Savunma Bakanlığıyla birlikte veri merkezlerinin korunmasına yönelik önlemleri ele aldığını bildirdi.
Yandex’in önündeki en önemli sorunlardan biri, hasarlı ekipmanların değiştirilmesi ve hizmetlerin güvenli biçimde yeniden devreye alınması. Rusya basınında yer alan değerlendirmelerde, bazı ekipmanların temininin altı ayı bulabileceği öne sürüldü. Karşılıklı saldırılar devam ederse savaşın etkileri cephe hattının çok ötesinde, milyonlarca insanın gündelik yaşamını ve işletmelerin çalışma düzenini etkileyebilir.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
