Ukrayna’nın Rusya’ya karşı savaşta kullandığı uydu iletişim sistemine getirilen kısıtlamalar, ABD’nin Kiev üzerindeki etkisini ve savaş alanında teknolojiye bağımlılığın yarattığı riskleri yeniden gündeme getirdi.
Reuters’ın haberine göre, Ukrayna ordusunun kullandığı Starshield sisteminin sınırlandırılması yönündeki talimat Beyaz Saray’dan geldi. Ancak kararın kim tarafından alındığı ve gerekçesi konusunda resmî açıklık sağlanmış değil.
Kısıtlamaların ardından Ukrayna, SpaceX ve ABD yönetimiyle görüşmeler yürüttü. Ukraynalı yetkililer, bağlantı sorunlarının bazı insansız hava aracı görevlerini aksattığını bildirdi. Gelişme, Starlink ve onun askerî amaçlara yönelik uzantısı Starshield’in Ukrayna savunması açısından ne kadar önemli olduğunu bir kez daha ortaya koydu.
Rusya’nın Şubat 2022’de başlattığı işgalin ardından Ukrayna’nın iletişim altyapısı füze ve insansız hava aracı saldırılarında ağır hasar gördü. Starlink, uydu üzerinden internet erişimi sağlayarak hem sivillerin hem de Ukrayna ordusunun iletişim ihtiyaçlarının karşılanmasında kritik rol üstlendi.
Sistem, geleneksel sabit ve mobil ağların zarar gördüğü ya da kullanılamadığı bölgelerde bağlantı kurulmasını sağlıyor. Cephe hattında birliklerin karargâhla haberleşmesi, farklı askerî birimlerin koordinasyonu, istihbarat bilgilerinin aktarılması ve insansız hava araçlarından gelen görüntülerin iletilmesi bu bağlantı sayesinde mümkün olabiliyor.
Starlink’in avantajı yalnızca geniş kapsama alanı değil. Geleneksel iletişim altyapısına bağımlılığı azaltması, birliklerin hareketli koşullarda bağlantıda kalmasına yardımcı olması ve elektronik karıştırmanın yoğun olduğu bir savaş ortamında alternatif iletişim imkânı sunması da önemli. Ancak uydu bağlantısı elektronik savaşa karşı mutlak koruma sağlamıyor; sistemin etkinliği kullanılan donanıma, koşullara ve uygulanan kısıtlamalara bağlı.
SpaceX’in geliştirdiği Starlink, temel olarak uydu üzerinden geniş bant internet hizmeti sunan ticari bir sistem. Starshield ise aynı uydu altyapısından yararlanan, ABD hükümeti ve ulusal güvenlik müşterileri için tasarlanmış daha özel bir hizmet.
Starshield, askerî ve güvenlik amaçlı kullanıma uygun güvenlik özellikleri ve hizmetlerle öne çıkıyor. Pentagon, sistemin başlıca müşterileri arasında bulunuyor. Bu nedenle Starshield’e erişim konusu, yalnızca bir internet şirketinin hizmet koşullarıyla sınırlı değil; ABD hükümetinin askerî ve stratejik kararlarıyla da doğrudan bağlantılı.
Elon Musk, Starshield’in ABD hükümeti tarafından kontrol edildiğini ve kullanım ya da hız kısıtlamalarına ilişkin kararların ABD yönetimi ve ordusunun yetkisinde olduğunu belirtti. Bu açıklama, yaşanan krizde SpaceX’in ticari hizmetiyle ABD hükümetinin kontrolündeki askerî sistem arasındaki farkı da ortaya koydu.
Bağlantı sorunu
Ukrayna’nın insansız hava araçlarını keşif, hedef tespiti, saldırı ve hava savunması amacıyla yoğun biçimde kullanması, uydu iletişiminin önemini artırdı. Operatörlerin uzaktan kontrol ettiği araçlardan görüntü alabilmesi ve komut iletebilmesi, görevlerin başarısı açısından belirleyici olabiliyor.
15-16 Ekim’de gündeme gelen kısıtlamalar kapsamında, belirli hızların üzerinde hareket eden terminallerin bağlantısının kesildiği bildirildi. Ukraynalı yetkililere göre, yaklaşık saatte 160 kilometrenin üzerindeki hızlarda ortaya çıkan sorunlar, özellikle hızlı hareket eden insansız hava araçlarının görevlerini zorlaştırdı. Bazı görevlerin aksadığı belirtildi.
Daha sonra bağlantının kısmen düzeldiğine ilişkin açıklamalar yapıldı. Ancak sistemin çalışma koşullarına getirilen sınırlamaların tamamının ortadan kalkıp kalkmadığı konusunda belirsizlikler sürdü.
Washington etkisi
Starshield krizinin siyasi boyutu, sistemin teknik özelliklerinden daha geniş bir tartışmayı beraberinde getiriyor. Reuters’ın iki ABD’li yetkili ile konu hakkında bilgi sahibi bir Batılı yetkiliye dayandırdığı habere göre, kısıtlama talimatı Beyaz Saray’dan geldi. Ancak ABD yönetimi içinde kararı kimin aldığı açıklanmadı; bir ABD’li yetkili de Donald Trump’ın bizzat böyle bir talepte bulunduğu iddiasını reddetti.
Gelişmenin, Washington ile Kiev arasında Rusya’nın enerji altyapısına yönelik Ukrayna saldırıları ve ABD’nin savaşa ilişkin politikası konusunda yaşanan gerilimle aynı döneme rastlaması dikkat çekti.
Asıl mesele, savaşta kullanılan kritik bir iletişim altyapısının erişiminin Ukrayna’nın doğrudan kontrolünde olmaması. Bir ülkenin askerî operasyonları, başka bir devletin kararları veya özel bir şirketin sunduğu hizmetin koşulları nedeniyle aksayabiliyorsa, bu durum teknolojik bağımlılığın stratejik sonuçlarını da gözler önüne seriyor.
Starlink’e bağımlılığın riskleri, Ukrayna’nın ve Avrupa ülkelerinin alternatif uydu iletişim sistemleri arayışını hızlandırıyor. Fransa merkezli Eutelsat ve onunla birleşen OneWeb gibi sağlayıcılar olası seçenekler arasında gösteriliyor.
Ancak alternatif bir uydu ağı kurmak, yalnızca uydu sayısını artırmakla çözülebilecek bir mesele değil. Kapsama alanı, bağlantı hızı, gecikme süresi, terminal sayısı, sahada kullanılabilirlik ve askerî sistemlerle uyumluluk birlikte değerlendirilmek zorunda. Avrupa’nın kısa vadede Starlink’in Ukrayna’da sağladığı kapasiteyi bütünüyle karşılayabilmesi kolay görünmüyor.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
