Ukrayna’daki savaşın son bulmasını sağlamak amacıyla Moskova ile Washington arasında bir süredir yapılan görüşmelerde Rus tarafında Yuriy Uşakov’un adı giderek ön plana çıkıyor.
İngilizce ve Dancayı akıcı konuşan 78 yaşındaki diplomat, müzakerelerde Trump yönetimiyle Kremlin arasındaki kilit arabuluculardan biri oldu.
The Moscow Times gazetesinde yer alan yazıya göre, analistler ve yakından tanıyanlar, Uşakov’un Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’u geride bırakarak Rusya’nın en güçlü dış politika danışmanı haline geldiğini söylüyor.
Yabancı muhataplarına karşı son derece profesyonel, astlarına karşı ise talepkâr bir yönetici olan Uşakov’un, elindeki kartları göğsüne yakın tutan bir yapısı var. Eski ABD büyükelçisi olarak Washington siyasetini iyi bilmesi, Putin nezdinde yüksek bir güven kazanmasını sağlamış.
Yetkisinin kapsamı tam olarak bilinmese de bir şey açık: Putin’e onun gibi doğrudan erişimi olan çok az kişi var.
Resmî ünvanı “devlet başkanlığı yardımcılığı” olan Uşakov, yüksek riskli diplomatik temaslarda sık sık Putin’in yanında görülüyor. Toplantılar sonrası basına yaptığı açıklamalar, onu adeta Rusya Devlet Başkanı’nın dış politika hedeflerini tercüme eden biri haline getirdi.
Uşakov’un görevlerinden biri çok açık: Kremlin’in anlatısını şekillendirmek. Ukrayna’nın işgalinden sadece günler önce Uşakov, Rusya’nın askeri yığınağına dair endişeleri “histeri” olarak nitelemişti.
Biyografisinin birçok ayrıntısı belirsizliğini korusa da bazı temel bilgiler biliniyor. 1947’de Moskova’da doğdu. Elit Moskova Devlet Uluslararası İlişkiler Enstitüsü’nde eğitim gördü, genç yaşta diplomatik hizmete girdi ve bir daha ayrılmadı.
Okul sonrası ilk görevlerinden biri Danimarka’nın başkenti Kopenhag’daki Sovyet Büyükelçiliği’ydi. SSCB’ye döndüğünde, 1977’de aldığı doktora için “Nordik ülkelerin dış politikasında Avrupa yumuşaması sorunu” başlıklı tezini yazdı.
1992’de Danimarka’dan ayrılarak Rusya’ya döndü. Avrupa Birliği, NATO ve AGİT dahil Batılı siyasi kuruluşlarla Rusya’nın ilişkilerini yürüten bir dairenin başına getirildi.
Ocak 1999’da, Başkan Boris Yeltsin tarafından Moskova’nın ABD büyükelçisi olarak atanınca Washington’da yoğun bir gündemle karşılaştı.
ABD’nin Irak’ı bombalaması Moskova’yı o kadar öfkelendirmişti ki önceki büyükelçi Yuli Vorontsov geri çağrılmıştı. Bir hafta önce de Washington, İran’ın nükleer programına yardım ettikleri iddiasıyla üç Rus bilim kuruluşuna yaptırım uygulamıştı.
Moskova’dan ayrılmadan kısa süre önce bir televizyon röportajında, “Münasebetlerimiz zorlu ve karmaşık bir dönemden geçiyor. Ama yine de Amerika bizim için büyük öneme sahip ve Moskova’da herkes bunun farkında” demişti.
George W. Bush yönetimi döneminde ABD-Rusya ilişkileri giderek kötüleşirken, Uşakov istikrarlı ve iyi bağlantılara sahip bir aracı olduğunu gösterdi.
Washington’un diplomatik ve politika çevrelerinde tanınan bir sima haline geldi; düşünce kuruluşlarının etkinliklerine katıldı, büyükelçilikte görkemli resepsiyonlar verdi, hükümet ve iş dünyasında bağlar kurdu.
2000’lerde ABD Dışişleri Bakanlığı Politika Planlama Ofisi ve Ulusal İstihbarat Konseyi’nde görev yapan Rusya uzmanı Angela Stent, Uşakov’u profesyonel, sakin, meraklı ama baskın olmayan biri olarak hatırlıyor ve “Kartlarını göğsüne yakın oynayan biri olarak görülürdü ama ulaşılabilir biriydi” diyor.
Washington’daki bilgi kaynakları o kadar iyiydi ki bazen tanıdıklarını şaşırtıyordu.
2003 sonlarında bir Noel partisinde Uşakov, henüz kamuoyuna açıklanmamış olmasına rağmen Stent’i üst düzey bir göreve getirileceği için önceden kutlamıştı.
Washington yıllarından birçok tanıdığı Uşakov’un centilmen tavrını hatırlıyor. Ancak eski diplomat Boris Bondarev ise, onun çalışması zor biri olarak ün saldığını söylüyor ve “Son derece kaba, kaprisli ve öngörülemez biri olarak bilinirdi” diyor.
Uşakov’u Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’la karşılaştıran Bondarev, “Lavrov en başından beri çok kibar, son derece terbiyeli, sesini yükseltmeyen ve iyi bir yönetici olarak görülürdü. Uşakov ise tam tersiydi” diye konuşuyor.
Onu tanıyanlara göre büyükelçi olarak Uşakov, ABD-Rusya ilişkilerinin geleceği konusunda umutluydu. Özellikle iki ülke arasındaki kazançlı iş anlaşmalarının potansiyeliyle ilgileniyordu.
2008’e gelindiğinde Putin, anayasaya göre üst üste bir dönem daha başkan olamayacağı, dolayısıyla bir süre başbakanlık görevini üstleneceği için bir güç paylaşımı düzenlemesi yaptı. Rusya’nın dış işlerinde kontrolü sürdürmek için kabinesinde yeni bir dış politika pozisyonu oluşturdu ve bu göreve Uşakov’u getirdi.
ABD büyükelçisi olarak ne kadar süre görev yapacağı sorulduğunda, “Sadece Tanrı ve Bay Putin bilir” diye şaka yapan Uşakov böylece, 10 yılın ardından Putin’in isteğiyle Moskova’ya döndü.
Eski tanıdıkları, Kremlin’e geçtikten sonra Uşakov’un daha temkinli hale geldiğini söylüyor.
Carnegie Endowment ve Center for Strategic and International Studies’te Rusya programlarının eski başkanı Andrew Kuchins’e göre Uşakov, Putin’in iç çevresindeki diğer isimlerden farklı. O ne bir ideolog ne de Kremlin’de siyasi gücün çekirdeğini oluşturan askerî ve istihbarat kökenliler grubuna üye. Kuchins, “2014’te Ukrayna’daki ‘yasadışı darbe’ söylemini tekrarlamıyordu ve Ukrayna savaşıyla ilgili Kremlin’in klasik söylemini kullanmıyordu” diyor.
Üç kaynağa göre Uşakov 2004’te dışişleri bakanlığı pozisyonu için göz ardı edildi. Ancak Johns Hopkins School of Advanced International Studies’te tarihçi ve profesör olan Sergey Radchenko, “Uşakov, Ukrayna savaşı sırasında Rusya ile ABD arasındaki arka kanal iletişimde kilit rol oynadı. Bana göre, Rus dış politikasının şekillendirilmesinde Lavrov’dan çok daha büyük bir rol oynadığı açık; Lavrov kilit kararlardan az çok dışlanmış durumda” diyor.
Radchenko’ya göre Uşakov, Kremlin’de ABD’deki ulusal güvenlik danışmanına benzer bir rol üstleniyor
Eski diplomat Bondarev şunları söylüyor:
“Lavrov genel olarak Rusya’nın dış politikasını yürütmekle görevliyken, Putin’in doğrudan dahil olması gereken konuları Uşakov ele alıyor. Buna Batılı yetkililerle arka kanal iletişim de dahil. Rusya dış politikasında olup Putin’e giden, Putin’in kişisel dikkatini gerektiren her şeyden haberdar olması gerekiyor. Lavrov bir bakan olduğu için aynı zamanda Putin’in yardımcısı olamaz; bu yüzden Uşakov orada Putin’e yardım etmek için bulunuyor.”
Belki de Uşakov hakkında en kafa karıştırıcı şey, böylesine yüksek bir konumda bulunmasına rağmen hâlâ büyük ölçüde anlaşılması güç bir figür olarak kalması. Onu tanıyanlara göre bu muhtemelen bilinçli bir tercih.
Benzer yazı:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
