Bu yıl 13 Mart’ta hayatını kaybeden tarihçi Prof. Dr. İlber Ortaylı, vefatından kısa süre önce 29 Ekim 1923 tarihli Türkiye Cumhuriyeti’nin ilân edilmesiyle ilgili belgeyi paylaşmıştı.
Ortaylı, X hesabından yaptığı paylaşımda, “Cumhuriyet’imizin ilân belgesi, 29 Ekim 1923. “Hâkimiyet, bilâ kayd ü şart milletindir. İdare usulü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müsteniddir. Türkiye Devleti’nin şekl-i hükümeti Cumhuriyettir” diye yazmıştı.
Günümüz Türkçesiyle
29 Ekim 1923 tarihli anayasa değişikliği
Kanunun adı: Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nun Bazı Maddelerinin Açıklığa Kavuşturularak Değiştirilmesine Dair Kanun
Kanun numarası: 364
Kabul tarihi: 29 Ekim 1923
Madde 1 — Egemenlik ve cumhuriyet
Egemenlik, hiçbir koşula bağlı olmaksızın milletindir. Yönetim biçimi, halkın kendi kaderini doğrudan ve fiilen kendisinin yönetmesi esasına dayanır. Türkiye Devleti’nin yönetim biçimi cumhuriyettir.
Ne anlama geliyor?
Bu madde, egemenliğin millete ait olduğu ilkesini korurken devletin yönetim biçimini açıkça cumhuriyet olarak tanımlıyordu. Cumhuriyetin ilanının anayasal temelini oluşturdu.
Madde 2 — Devletin dini ve resmî dili
Türkiye Devleti’nin dini İslam’dır. Resmî dili Türkçedir.
Ne anlama geliyor?
1923’te Anayasa’ya eklenen bu hüküm, devletin dinini ve resmî dilini tanımlıyordu. Devletin dinine ilişkin ifade 1928’de Anayasa’dan çıkarıldı. 5 Şubat 1937’de yapılan değişiklikle, Anayasa’nın 2. maddesine doğrudan “laiklik” ilkesi eklendi.
Madde 4 — Devletin yönetimi
Türkiye Devleti, Büyük Millet Meclisi tarafından yönetilir. Meclis, hükümetin ayrıldığı yönetim alanlarını bakanlar aracılığıyla yönetir.
Ne anlama geliyor?
Bu hüküm, Meclis merkezli yönetim anlayışını ortaya koyuyordu. Yürütme görevlerinin bakanlar aracılığıyla yerine getirilmesi öngörülüyordu.
Madde 10 — Cumhurbaşkanının seçimi
Türkiye Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisinin genel kurulu tarafından kendi üyeleri arasından bir seçim dönemi için seçilir. Cumhurbaşkanının görevi, yeni cumhurbaşkanının seçilmesine kadar devam eder. Yeniden seçilmesi mümkündür.
Ne anlama geliyor?
Cumhurbaşkanının Meclis tarafından seçilmesi ve görev süresinin yeni cumhurbaşkanının seçilmesine kadar devam etmesi düzenleniyordu. Yeniden seçilmenin önünde bir engel bulunmuyordu.
Madde 11 — Cumhurbaşkanının konumu
Türkiye Cumhurbaşkanı devletin başıdır. Bu sıfatla gerekli gördüğü zaman Meclise ve Bakanlar Kuruluna başkanlık eder.
Ne anlama geliyor?
Cumhurbaşkanına devlet başkanlığı görevi veriliyor, gerekli gördüğünde Meclise ve Bakanlar Kuruluna başkanlık etme yetkisi tanınıyordu.
Madde 12 — Başbakanın ve bakanların belirlenmesi
Başbakan, cumhurbaşkanı tarafından Meclis üyeleri arasından seçilir. Diğer bakanlar başbakan tarafından yine Meclis üyeleri arasından seçildikten sonra, bakanlar kurulunun tamamı cumhurbaşkanınca Meclisin onayına sunulur. Meclis toplantı hâlinde değilse onay işlemi, Meclisin toplanmasına bırakılır.
Ne anlama geliyor?
Hükümetin kurulma süreci düzenleniyordu. Başbakanı cumhurbaşkanı seçiyor, bakanları başbakan belirliyor, hükümetin tamamı ise Meclisin onayına sunuluyordu.
Kaynak: TBMM
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
