İstanbul’un toplu taşıma tarihi, şehrin büyümesiyle sürekli değişen ve dönüşen bir hikâyedir.
Atlı tramvaylardan elektrikli tramvaylara, vapurlardan metrobüse uzanan bu serüvenin bugün büyük ölçüde unutulmuş ama bir dönem kentin simgelerinden biri hâline gelmiş aktörlerinden biri de troleybüslerdi. Sessiz çalışan, üstlerinden geçen elektrik hatlarına bağlı bu araçlar, yaklaşık çeyrek yüzyıl boyunca İstanbul sokaklarında hizmet verdi.
1950’li yılların sonunda kentin ihtiyacını karşılayamaz hale gelmesi üzerine; otobüslere oranla daha ekonomik olması ve elektrik enerjisiyle çalışması dolayısıyla çevreci özelliği de göz önüne alınarak troleybüs sisteminin kurulmasına karar verildi. Güç beslenmesi çift havai elektrik hattından sağlanan troleybüsler için ilk hat Topkapı-Eminönü arasında döşendi. İtalyan Ansaldo San Giorgio firmasına 1956-57 yıllarında sipariş edilen troleybüsler, 27 Mayıs 1961’de hizmete girdi. Toplam uzunluğu 45 kilometre olan şebeke, 6 kuvvet merkezi ve 100 troleybüslük işletmenin maliyeti, o günün rakamıyla 70 milyon lirayı buldu. Şişli ve Topkapı garajlarına bağlı olarak hizmet veren ve kapı numaraları 1’den 100’e kadar sıralanan araçlara 1968 yılında, tamamen İETT işçilerinin üretimi olan “Tosun” da katılınca araç sayısı 101 oldu. İlk Türk troleybüsü Tosun 101 kapı numarasıyla İstanbullulara 16 yıl süreyle hizmet verdi.
Elektrik kesintileri yüzünden sık sık yollarda kalan ve seferleri aksayan troleybüsler, trafiği engellediği gerekçesiyle 16 Temmuz 1984’te işletmeden kaldırıldı. Araçlar İzmir Belediyesi’ne bağlı ESHOT (Elektrik, Su, Havagazı, Otobüs ve Troleybüs İşletmesi) Genel Müdürlüğü’ne satıldı. Troleybüslerin 23 yıllık İstanbul macerası böylece son buldu. İETT işçileri tarafından 1968 yılında Şişli Garajında 5 ay süren çalışma sonucunda üretilen ilk Türk troleybüsü Tosun, 45 yıl aradan sonra bu kez İkitelli Garajında, tamamen orijinaline sadık kalınarak 3 ayda yeniden üretildi. İlk olarak Kasım 2013’te IV. Toplu Ulaşım Haftası etkinlikleri kapsamında düzenlenen fuarda sergilenen yeni Tosun, 2014 yılı başında 87 numaralı Edirnekapı-Taksim hattında sefere verildi.
Troleybüsler, İstanbul için bir geçiş teknolojisiydi. Ne tamamen eskiydi ne de bugünkü modern toplu taşıma sistemlerinin bir parçasıydı. Elektrikli olmalarıyla çevreci bir yaklaşımı temsil ediyor, aynı zamanda kentin artan ulaşım ihtiyacına pratik bir yanıt sunuyorlardı. Bugün yeniden gündeme gelen elektrikli otobüsler ve raylı sistem yatırımları düşünüldüğünde, troleybüslerin zamanının belki de biraz erken olduğu söylenebilir.
Yararlanılan kaynak: iett.istanbul
Fotoğraf: kursatokumus.com
İlgili yazı:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
