Sinemada izlediğimiz sahnelerin ne kadarı gerçek? Bir otomobilin kurşun yağmuruna tutulması, gökdelenlerin yıkılması, oyuncuların havada uçması ya da bir anda bastıran sağanak yağmur… Bunların çoğu, özel efekt ekiplerinin geliştirdiği yöntemlerle gerçeğe çok yakın biçimde canlandırılıyor. Üstelik bu numaraların bazıları bilgisayar teknolojisinden çok önce de kullanılıyordu.
Aksiyon filmlerinde sıkça karşılaştığımız bir sahne düşünelim: Bir otomobilin içindeki kahraman, peşindeki saldırganların otomatik silahlarla açtığı ateşten kurtulmaya çalışıyor. Mermiler aracın kaportasına isabet ediyor, camlar parçalanıyor, metal yüzeyde delikler açılıyor.
Peki, çok gerçekçi. görünen bu sahneler nasıl çekiliyor?
Kurşunlar otomobili nasıl deliyor?
Bunun için bazen özel olarak hazırlanmış film araçları kullanılıyor. Kaportadaki mermi izleri önceden oluşturulabiliyor. Bazı sahnelerde ise özel efekt düzenekleriyle çarpma, kıvılcım ve parçalanma görüntüsü yaratılıyor. Bu tür fiziksel efektlere sinema sektöründe “pratik efekt” deniyor.
Yağmur nasıl yağdırılıyor?
Bir filmde sokakların sırılsıklam olduğu, oyuncuların sağanak altında yürüdüğü sahneler çoğu zaman gerçek yağmurla çekilmiyor. Setin üzerine yerleştirilen yağmurlama sistemleriyle su püskürtülüyor.
Kamerada yağmurun daha belirgin görünmesi için ışıklandırma da büyük önem taşıyor. Yağmur damlalarının arka plandan gelen ışıkla görünür hale gelmesi, sahnenin etkisini artırıyor. Amerikan Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi’nin görsel efektler üzerine hazırladığı eğitim rehberinde yağmur, sis, kar ve rüzgârın özel düzeneklerle nasıl oluşturulduğu anlatılıyor.
Camlar neden şekerden yapılıyor?
Filmlerde oyuncuların cam kapıdan geçerek ya da pencereyi kırarak bir yere girdiği sahneleri görürüz. Bu camların bir bölümü, gerçek cam yerine kırılmak üzere üretilmiş özel malzemelerden hazırlanıyor.
Eskiden “şeker camı” olarak bilinen, kolay kırılabilen malzemeler yaygın biçimde kullanılıyordu. Günümüzde ise daha güvenli ve kontrollü alternatifler de var. Böylece oyuncuların gerçek cam parçalarıyla yaralanma riski azaltılıyor.
Binalar nasıl yıkılıyor?
Felaket ve aksiyon filmlerinde gökdelenlerin çöktüğü, köprülerin parçalandığı, büyük patlamaların yaşandığı sahnelerin hepsi gerçek mekânlarda çekilmiyor.
Bazen gerçek binaların küçük ölçekli modelleri hazırlanıyor. Bu modeller kontrollü biçimde parçalanıyor veya patlatılıyor. Kamera açıları, ışık ve çekim hızı sayesinde küçük bir maket, ekranda dev bir binaya dönüşebiliyor.
Örneğin “Hot Fuzz” filmindeki polis karakolunun yıkılma sahnesinde minyatür bir modelden yararlanılmıştı. The Guardian’ın özel efekt stüdyolarına ilişkin haberinde, bu tür maketlerin nasıl hazırlanıp kontrollü biçimde yıkıldığı anlatılıyor.
Oyuncular nasıl uçuyor?
Süper kahraman filmlerinde ya da aksiyon sahnelerinde oyuncuların havada süzüldüğünü, yüksek binalardan atladığını veya bir darbenin etkisiyle metrelerce geriye savrulduğunu görürüz.
Bu görüntülerin bir bölümünde oyuncular özel güvenlik halatlarıyla taşınıyor. Halatlar çekim sonrasında bilgisayar yardımıyla siliniyor. Bazı sahnelerde ise oyuncu stüdyoda yeşil perde önünde çekiliyor ve arka planla birlikte uçuş görüntüsü sonradan oluşturuluyor.
Kar nasıl yağdırılıyor?
Karlı bir sokakta geçen filmlerde her zaman gerçek kar kullanılmıyor. Setlere özel yapay kar serpilebiliyor. Bunun için farklı dönemlerde kâğıt, köpük, plastik ve başka malzemelerden yararlanıldı. Yakın plan çekimlerde karın dokusu ve hareketi özellikle önem taşıyor. Günümüzde dijital kar efektleri de bu görüntüleri tamamlıyor.
Sesler de birer hile
Filmde duyduğumuz seslerin çoğu çekim sırasında kaydedilmiş gerçek sesler değil. Bir yumruğun yüze çarpması, kemik kırılması, ayak sesleri, kapı gıcırtısı ya da atların koşması gibi sesler sonradan oluşturulabiliyor.
Bu işin özel bir adı var: Foley. Ses sanatçıları, görüntüyü izleyerek çeşitli nesnelerle sahneye uygun sesler üretiyor. Örneğin bir kemik kırılmasının sesi, kereviz sapı veya başka bir sebze kırılarak taklit edilebiliyor. Ayak sesleri ise farklı zeminlerde yürüyerek yeniden kaydedilebiliyor.
Arka plandaki dünya
Eski filmlerde otomobil kullanan oyuncuları düşünelim. Direksiyon başındaki oyuncu gerçekten hareket eden bir otomobilde olmayabilir. Stüdyoda duran aracın arkasındaki perdeye önceden çekilmiş yol görüntüleri yansıtılır. Böylece otomobil hareket ediyormuş izlenimi yaratılır.
Bu yöntem, bilgisayar destekli görüntü teknolojileri yaygınlaşmadan önce özellikle Hollywood yapımlarında sık kullanılıyordu. Bugün ise yeşil perde ve büyük LED ekranlar benzer bir işlev görüyor.
Filmlerdeki araba diyalogları sahnelerinin neredeyse yüzde 99’unun gerçekten araba giderken çekilmediğini söyleyebiliriz.
Vurulunca kan nasıl çıkıyor?
Bir oyuncu silahla vurulduğunda gömleğinde bir anda kan lekesi belirmesi ya da kanın dışarı fışkırması genellikle özel efekt ekibinin hazırladığı düzeneklerle sağlanıyor.
Bunun birkaç yöntemi var:
Kan kapsülleri: Oyuncunun kostümünün altına veya belirli bir bölgeye yerleştirilen özel kapsüller, çekim anında patlayarak kumaşta kan lekesi oluşturuyor.
Kan pompaları: Kostümün altındaki küçük sistemler, sahte kanı belirlenen anda dışarı veriyor. Böylece mermi isabet etmiş gibi bir görüntü yaratılıyor.
Sonradan eklenen efektler: Kan lekesi, yaranın görünümü veya kanın sıçraması bilgisayar ortamında oluşturulabiliyor.
Kullanılan sahte kanın tarifi de ilginç. Geleneksel sinema makyajında mısır şurubu, gıda boyası ve farklı kıvam vericilerden yararlanılmış. Ancak her sahnede aynı karışım kullanılmıyor; ışık, kamera ve kostümün rengi dikkate alınarak özel formüller hazırlanıyor.
Bir ayrıntı daha var: Gerçek hayatta kurşun yaralanmasında kanama her zaman filmlerdeki gibi anında ve dışarıdan belirgin olmayabilir. Sinema ise izleyicinin ne olduğunu hemen anlaması için etkiyi çoğu zaman abartıyor.
Olmayan kahve
Bu da sinemanın küçük ama ilginç hilelerinden biri. Filmlerde oyuncuların kahve, çay ya da başka bir içecek içiyormuş gibi yaptığı sahnelerde bardak çoğu zaman boş oluyor. Bunun birkaç nedeni var…
Tekrar çekimler: Aynı sahne defalarca çekilebilir. Bardak dolu olsaydı her çekimde aynı seviyeye getirmek, oyuncunun da aynı miktarda içmesi gerekirdi.
Sürekli içmek zorunda kalmamak: Oyuncu bir sahnede onlarca kez kahve içerse hem rahatsız olabilir hem de doğal davranmakta zorlanabilir.
Ses kontrolü: Gerçekten yudum almak, yutkunmak ve bardağı masaya koymak mikrofon tarafından kaydedilebilir. Bu sesler diyalogların önüne geçebilir.
Süreklilik: Bardağın doluluk seviyesi, sahnenin farklı çekimleri arasında değişirse kurgu sırasında fark edilebilir.
Bazen bardağa çok az miktarda sıvı konur. Böylece oyuncu bardağı kaldırdığında ağırlığı hisseder ve hareketleri daha doğal görünür. Kahvenin kendisi de çoğu zaman gerçek kahve değildir; soğuk çay veya başka bir sıvı kullanılabilir.
İlgili yazı:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
