İstihbarat dünyasında tarihe geçmiş pek çok ünlü casus var ancak ajan çiftlerin sayısı son derece az.
Bunların arasında Goar Levon Vartanyan’la eşi Gevorg Vartanyan ön sıralarda yer alıyor. İkili, Sovyet istihbarat tarihinin en dikkat çekici çiftlerinden biri olarak anılıyor. Hikâyeleri, bireysel bir ajan kariyerinden çok, birlikte yürütülen uzun soluklu bir ortak göreve dayanıyordu..
Ermenistan doğumlu olan Goar’ın ailesi 1930’lu yıllarda İran’a taşındı. Henüz 16 yaşındayken, İran’da faaliyet gösteren ve ileride eşi olacak Gevorg Vartanyan’ın içinde bulunduğu Sovyet istihbarat ağına katıldı. Böylece genç yaşta, profesyonel casusluk faaliyetlerinin parçası haline geldi. Çiftin ilişkisi başından itibaren hem duygusal hem operasyoneldi, evlilikleri ile istihbarat çalışmaları iç içe ilerledi.
II. Dünya Savaşı devam ederken 1943 yılında ABD Başkanı Franklin Roosevelt, Sovyet lideri Josef Stalin ve İngiltere Başbakanı Winston Churchill’i buluşturan Tahran Konferansı öncesinde İran’da faaliyet gösteren Sovyet istihbarat ağının parçası oldular. Bu süreçte, Nazi diktatörü Adolf Hitler’in emriyle Tahran Konferansı sırasında üç lidere yönelik bir suikast planlandığı öğrenildi. Vartanyaların önderlik ettiği ajan şebekesi “Uzun Atlama Operasyonu” adı verilen operasyonla suikast hazırlığındaki Nazi timini yakalamayı başardı. Bu olay ve İran’da görev yaptıkları dönemde 400’e yakın Nazi ajanının yakalanmasını sağlamaları çiftin kariyerinde kritik bir eşik oldu. Operasyonla ilgili olarak 1981 yılında Sovyet-Fransız-İsviçre yapımı “Tahran 43” filmi çekildi. Başrollerde oynayanlardan biri de ünlü Fransız aktör Alain Delon’du.
1946 yılında evlenen çift 1951’de Sovyetler Birliği’ne döndü. 1956’da Erivan Yabancı Diller Enstitüsü’nden mezun olmaları, uluslararası görevler için hazırlanmaları planının bir parçasıydı. Ardından resmî diplomatik kimlik taşımayan istihbarat görevlileri olarak yurt dışında uzun süreli operasyonlarda görev aldılar.
Bu dönemde “Anita” ve “Henry” gibi çeşitli kod adları kullanan çiftin kimlikleri onlarca yıl boyunca gizli kaldı. Görev yaptıkları ülkeler ve faaliyetlerinin ayrıntıları büyük ölçüde gizli tutuldu. İkisi de uzun süreli sızma, ilişki kurma ve bilgi toplama üzerine kurulu sabırlı istihbarat modelinin temsilcileriydi.
Uzun yıllar süren gizli görevlerin ardından çift 1980’lerin ortasında Sovyetler Birliği’ne döndü. Gerçek kimlikleri kamuoyuna ancak 2000’li yılların başında açıklandı. Gevork Vartanyan, 2007’de Churchill’in torunuyla tanıştı.
Gevork Vartanyan 10 Ocak 2012’de, Goar Vartanyan ise 25 Kasım 2019’da Moskova’da hayatını kaybetti. Goar Vartanyan yaşasaydı 26 Ocak’ta 100. yaşını kutlayacaktı.
Çift günümüzde hem Rusya’da hem Ermenistan’da saygın istihbarat görevlileri olarak anılıyor.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
