Sanat tarihine geçmiş pek çok ünlü tablo var ama Hollandalı ressam Pieter Bruegel’in bir eserini hepsinden farklı yere koymak gerekiyor.
Bruegel, “Nederlandse Spreekwoorden” (Hollanda Atasözleri) tablosunu 1559 yılında yapmış. İlk bakışta kaotik ve komik bir köy sahnesi gibi görünüyor ama aslında tablo tam anlamıyla bir “atasözleri ansiklopedisi.” Çünkü yağlı boya tabloda 100’den fazla deyim ve atasözü görselleştirilmiş.
Bruegel tablosunda tek bir hikâye anlatmaktan çok insanların saçma, mantıksız ve iki yüzlü davranışlarını eleştirmiş, toplumu alaycı ve ironik bir dille resmetmiş. Yani aslında
insanların çoğu zaman akılsızca davrandığını anlatmak istemiş.
Çok sayıda mesaj içerse de tablo özünde tek bir şey söylüyor: İnsan akıllı olduğunu sanır ama çoğu zaman aptalca yaşar.
Bruegel’in bakışı oldukça sert ve alaycı. Ona göre insan açgözlü, iki yüzlü ve düşünmeden hareket eden bir varlık. Herkesin aynı hataları tekrar etmesi de Bruegel’in dikkatini çekmiş.
Tabloyu özel yapan, çoğu resmin tersine tek bir hikâyeyi değil, yüzden fazla küçük hikâye anlatması. İnsanın her bakışında yeni detaylar fark etmesi. Sonuç olarak, bundan tam 467 yıl önce yapılmış ama günümüzde hâlâ geçerli.
Tablo, “Mavi Pelerin” ve “Alt Üst Dünya” adlarıyla da biliniyor. “Mavi Pelerin”, tablonun ortasında karısı tarafından mavi bir pelerin giydirilen adamdan kaynaklanıyor. Burada, eşini aldatan kadınlar için kullanılan “kocasına mavi pelerin giydirmek” deyimine gönderme var. Tabloda farklı yorumlara göre toplam 126 atasözü ve özdeyişe atıfta bulunulmuş. Bunlardan bazıları günümüzde de kullanılıyor, bazıları ise çoktan unutulmuş.
Ressamın oğlu Pieter Brueghel, babasının tablosunun yirmi kadar kopyasını yaptı. Ancak, babanın ya da oğlunun yaptığı kopyalar birbirlerinin tamamen aynı değildi.
Bu kadar çok mesaj içeren tabloyu anlayabilmek için bir okuma rehberi gerekiyor. Eserde yer alan bazı görseller ve anlamları şöyle:
Üst sol (1–5)
1-Çatıdaki paralar: Savurganlık, paranın değersizleşmesi
2-Pencereden sarkan adam: Dedikoduculuk, her şeye karışmak
3-Duvara kafa atan kişi: Boş çaba
4-Çatıda dolaşan kişi:Dengesiz, amaçsız hareket
5-Evdeki karmaşa: Aile içi düzensizlik ve kaos
Üst orta (6–10)
6-Şeytana yastık bağlayan adam: Aşırı kurnazlık (ahlaki çöküş)
7-Kuleden düşen / itilen kişiler: Güvensizlik, ihanet
8-Yanan alan: Felaket ama kimse umursamıyor
9-Kaçışan insanlar: Kriz anında bile düzensizlik
10-Deniz ve uzak sahneler: Belirsizlik, kontrolsüzlük
Üst sağ (11–15)
11-Köprü üstünde hareketlilik: Geçişler, kararsızlık
12-Suda çalışan insanlar: Boşa çaba
13-Balık sahneleri: Güçlü zayıfı yutar
14-Koşuşturan figürler: Panik ve düşünmeden hareket
15-Kaotik doğa sahnesi: İnsanın doğayla uyumsuzluğu
Orta sol (16–20)
16-Domuza gül atan kişi: Değer bilmeyene değer vermek
17-İki sandalyede oturan adam: Kararsızlık, çıkarcılık
18-Kadın ve ev işi sahneleri: Gizlilik, küçük hesaplar
19-Yük taşıyan insanlar: Hayatın ağırlığı
20-Küçük günlük sahneler: Sıradan ama anlamsız tekrarlar
Orta (21–26)
21-Çukur kazan adam: Kendi tuzağına düşmek
22-Büyük balık-küçük balık: Güç dengesi
23-Diz çöken kişi: Kör itaat
24-Ortadaki kalabalık: Toplumsal kaos
25-Kadın ve kumaş sahnesi: Aldatma, manipülasyon
26-Hayvanlarla iç içe insanlar: İçgüdüsel yaşam
Orta sağ (27–31)
27-Suyu taşıyıp döken kişi: Emeğin boşa gitmesi
28-Bıçakla koşan adam: Düşünmeden hareket
29-Yılan sahnesi: Tehlikeyle oynamak
30-Köprü altı aktiviteleri: Gizli işler
31-Düzensiz iş yapan insanlar: Plansızlık
Alt sol (32–36)
32-Yerde yatan insanlar: Tembellik, çöküş
33-Kavga edenler: Anlamsız toplumsal çatışmalar
34-Hayvan kesimi sahnesi: Vahşet. Doğallık
35-Ev önü karmaşası: Kontrolsüz yaşam
36-Küçük işlerle uğraşanlar: Büyük resmi kaçırmak
Alt orta (37–41)
37-Çalışan ama sonuç alamayanlar: Verimsizlik
38-Bir şey taşıyan adam: Yük altında ezilmek
39-Kalabalık etkileşimler: Sosyal karmaşa
40-Yardım etmeyen insanlar: Bencillik
41-Hayvan-insan iç içe sahneler: İlkel davranış
Alt sağ (42–45)
42-Yatakta yatan adam: Aşırı tembellik
43-Kendi halinde çalışanlar: İzole yaşam
44-Umursamaz figürler: Duyarsızlık
45-Genel düzensizlik: Toplumun çöküşü
Görsel: Wikipedia
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
