121 milyar liralık soru-Murat Ağırel (Cumhuriyet)
“Bir düşünün…
Mahallenizde bir bakkal var. Vergi kaydı silinmiş. Kestiği faturaların çoğu sistemde görünmüyor. Komşular defalarca ihbarda bulunuyor. Banka bile “Burada sorun var” diye yazı gönderiyor. Ama o bakkal sadece açık kalmıyor, iş hacmini de katlayarak büyütüyor.
İşte Merkez Bankası denetçilerinin Sipay hakkında hazırladığı raporun ortaya koyduğu tablo tam olarak buna benziyor.
Önceki yazılarımı okuyanlar bilir. PayBull, PayCO ve son olarak da Sipay gibi ödeme kuruluşlarının MASAK ve çeşitli resmi inceleme raporlarına ulaştım.
Bu kadar ağır tespitlerin bulunduğu bir Merkez Bankası raporundan sonra Sipay için nasıl faaliyetlerine devam kararı verilebildi?
Çünkü raporun anlattıkları sıradan eksiklikler değil. Raporu okurken insanın aklına ilk gelen kelime “sistematik” oluyor.
Denetçiler 1.039 işyerini incelemiş. Bunların 327’sini yüksek riskli bulmuş. Yani her üç işyerinden biri. Bu işyerlerinden geçen para ne kadar?
121 milyar 494 milyon lira. Bugünkü kurla 2.6 milyar dolar.
Bankalar bazı işyerleri için; “Bahis riski var”, “Amaç dışı POS kullanıyor”, “Olumsuz istihbarat mevcut” şeklinde notlar göndermiş.
Normalde ne beklersiniz?
Bu işyerlerinin faaliyetlerinin durdurulmasını. En azından detaylı inceleme yapılmasını. Ama rapora göre tam tersi olmuş. Bu uyarıların ardından aynı işyerleri üzerinden geçen işlem hacmi 107 milyar lirayı aşmış.
Raporun belki de en ürkütücü bölümü vergi kayıtları.
İncelenen 90 faturanın 54’ü Gelir İdaresi sisteminde görünmüyor. Başka bir ifadeyle her 10 faturadan 6’sı yok. Bir esnaf vergi denetiminde böyle bir tabloyla karşılaşsa ne olur? Muhtemelen günlerce ifade verir. Burada ise denetçiler bunun organize biçimde araştırılması gerektiğini söylüyor.”
Özel’in kuracağı parti: Yüzde 19.8 Özel’in potansiyel oyu: Yüzde 33-Aytunç Erkin (Nefes)
“Dün yazımı şu sorularla bitirmiştim:
“Taktik olarak yani ‘anlık olarak’ ne yapmalı konusunda cevap bulmanın zorluğu var. Özgür Özel ve ekibi ‘hukuki mücadeleyi’ sürdürme konusunda ısrarlı ama İmamoğlu’nun siyasi iklimi ‘Adını koyalım ve yürüyelim’ düşüncesinde. Bazı sorular var:
– CHP, kurucu ve kurtuluşun partisi. Bu partiden vazgeçmeyecek kitle nasıl ikna edilecek?
– 111 milletvekilinin kaçı yeni partide yer alacak? Belediye başkanlarının kaçı yeni partiyle hareket edecek?
– Yeni partinin kuruluş kodları, 2002 AKP ya da 1983 Turgut Özal çizgisi mi olacak? Olursa, CHP’liler buna ne diyecek?
– Bu noktada en zor kararı Özgür Özel’in vereceğini düşünüyorum. Neden mi? Bunu da birkaç gün sonra açıklanacak yeni bir anket üzerinden tartışırız!”
Yazımın ardından “yeni anket” bana ulaştı. Murat Karan’ın yönettiği AREA Araştırma Şirketi, 5-9 Haziran günleri arasında 2 bin sekiz kişi ile görüştü ve “yeni parti” sorusuna yanıt aradı. İlk önce “Bugün bir seçim olsa kime oy verirsiniz?” sorusuyla başlayalım. Araştırmaya göre; AKP yüzde 32.3, CHP yüzde 30.7, DEM yüzde 9.3, MHP yüzde 7.2, İYİ Parti yüzde 6.3, Anahtar Parti yüzde 3.4, Zafer Partisi yüzde 3.2, YRP yüzde 2.7, TİP yüzde 2.1, diğer yüzde 2.8.
Geliyoruz kritik soruya:
“Özgür Özel ve arkadaşlarının yeni bir parti kurması durumunda ilk milletvekili seçiminde oy verme tercihiniz nasıl olur?”
Bu soruya verilen yanıtlar çarpıcı:
AKP yüzde 30.8, Özgür Özel’in kuracağı parti yüzde 19.8, CHP yüzde 13.4, DEM yüzde 9.4, MHP yüzde 7.3, İYİ Parti yüzde 5.1, Anahtar Parti yüzde 3.3, Zafer Partisi yüzde 3.2, YRP yüzde 2.7, TİP yüzde 2.1, Diğer yüzde 2.9.
Bu sorunun arkasından gelen “Sizce Özgür Özel ve arkadaşları bundan sonra ne yapmalıdır?” sorusu da önemli. Yanıtlara bakalım: Yüzde 44.1’i, “CHP içerisinde kalarak parti içerisinde mücadeleye devam etmelidir” diyor. Yeni parti diyenlerin oranı yüzde 35.1, fikir belirtmeyenler de yüzde 20.8.
Peki “Özgür Özel ve arkadaşlarının yeni bir parti kurması durumunda oy verme davranışınız nasıl olur?” sorusuna ne diyor vatandaş? Yüzde 33.3’ü oy veririm derken, yüzde 50.3’ü vermeyeceğini söylüyor. Kararsız kalacağını söyleyenler de yüzde 16.4. Özetle, Özel’in kuracağı partinin oy potansiyeli yüzde 33…”
Top hep sende sanıyorsun, ama karşında duvar var!-Umur Talu (T24)
“Milyonlarca insanın hayatı da biraz “Milli Takım”ın Avustralya maçındaki haline benziyor sanki.
Koşuyorsun, topu koşturuyorsun, nefes nefese kalıyorsun, hayatına yüzde 70 hâkim olduğunu sanıyorsun, hayallerin ve ideallerin için bir sürü şut atıyorsun, kan ter içinde kalıyorsun…
Fakat karşında bir duvar. Ceza sahası senin kalenin önüne kurulmuş. Cezalandırılıyorsun. Hayat gülmüyor. Aşamamışsın engelleri. Aşamadığın gibi golü kendi kalende görüyorsun. Bir kere değil; bir daha da!
Ankara’ya yürüyen, aldatılan, hakları verilmemiş, devletin patronu korumak adına önünde duvar olduğu madenciler mesela.Ya da başka madenciler. Açlık grevinde. Kendilerini madene kapatmış. Bildiği hayatı boyu ölümün kıyısı bir yana, ölümün kuyusunda yaşamış. Soma’yı Soma’da yaşayıp ölmemişse bile, Soma’yı hayatının her anında yanı başında hissetmiş.
Patron duvar örüyor, devlet ve iktidar duvar örüyor. Sen daha kalabalık, daha çoksun ama, tek patron, tek iktidar yetiyor. Çünkü onlar senden güçlü değil aslında ama “daha uzun!”
Öğretmenler mesela. Senin de başkentin orası. Senin de Meclis’in ya da devletin veya öyle sanıyorsun. Coplanıyor, sürükleniyor, gazlanıyorsun. Madenci gibi hayatının manası alın teri. Yüzde 70’i emek, çalışmak, biraz umut etmek, mücadele etmek, durmadan topu koşturmaya çalışmak. Ama duvar, işte duvar var!
Ciddi hasta bir küçük çocuğun babasısın. Yaşamak onu yaşatmak senin için. Sabır, endişe, mücadele, çaresizlik. Duvarları aşamıyorsun. Hayatın elinde sanmışsın ama değil. Çocuğun sayende yaşayacak sanmışsın ama öyle değil. Koşturmaktan, acıdan, umutsuzluktan bunalıyorsun. Evladının “fişini çekip” kendini yok ediyorsun. Çünkü onca umut çökmüş, onca mücadele tükenmiş, sen bitmişsin. Çünkü önünde bir duvar, hiçbir topun hanene skor olarak yazılmamış.”
Yapay zeka çılgınlığı-Hayri Kozanoğlu (BirGün)
“Büyük olasılıkla siz de izlediniz, Elon Musk Space X şirketinin halka arzı öncesi 810 milyar dolarlık bir servete sahipken, 12 Haziran Cuma günü borsalar kapandığında serveti 1.1 trilyona yükselmiş ve dünyanın ilk dolar trilyoneri unvanını almıştı.
Space X’in finansal verileri hiç de 2.1 trilyon dolarlık bir değere işaret etmiyor. 2025 yılında 4.9 milyar dolarlık bir zarara uğrarken, tüm yıl boyunca sadece 18.7 milyar dolarlık bir ciroya ulaşabilmişti. Şirketin kendi açıklamaları, “dikey entegrasyon” diye yumuşattığı bir kavramsallaşmayla, uzayda bir tekele sahip olarak, tüm uydu haberleşmelerini ve dünyanın yörüngesindeki yapay zeka (YZ) hesaplarını egemenliği altına alacağını söylüyor ve böylelikle borsada ulaştığı değeri meşrulaştırmaya çalışıyor.
Aslında Space X vakası, ABD’deki hisse senedi fiyatlarının, özellikle YZ firmaları öncülüğünde aşırı yükselerek GSYH’nin 2.5 katına yaklaşması trendinin en uçuk noktalara ulaşan örneği. ABD’nin 935 dolar milyarderi olduğu, bu güruhun servetlerinin, sırf Trump’ın ikinci döneminin ilk yılında 1.5 trilyon dolar arttığı hesaplanıyor. Servetleri Musk’ın yanında güdük kalsa da, tam rakamı o günkü borsa fiyatlarına göre değişen, ama net biçimde 200 milyar dolar barajının üzerinde seyreden Amazon’dan Jeff Bezos, Oracle’dan Larry Ellison, Google kurucuları Larry Page ve Sergey Brin, Facebook büyük ortağı Mark Zuckerberg gibi azımsanamayacak ünlü isim bulunuyor. (Joseph Kishore, Elon Musk the world’s first trillionaire…WSWS.ORG, 12 Haziran 2026).
İstanbul Borsası’nın piyasa değerinin en son 480 milyar dolar civarında seyrettiğini, bunun teknoloji devi, çip üreticisi Nvidia’nın %10’una bile ulaşmadığını hatırlarsak, YZ çekişli bu çılgın yükselişin boyutlarını daha iyi kavrarız.”
Operasyonla tavuk etinin fiyatı düşer mi?-Ali Ekber Yıldırım (ekonomim.com)
“Türkiye, 12 Haziran Cuma sabahı beyaz et sektörüne yönelik büyük bir operasyon ile uyandı. Operasyon bilgisini ilk olarak, Adalet Bakanı Akın Gürlek sosyal medya hesabından paylaştı.
Akın Gürlek, özetle; piyasa işleyişini bozarak haksız fiyat artışları ile tüketiciyi mağdur ettiği, serbest rekabet ortamını ihlal ederek fiyatları tüketici aleyhine yönlendirdiği değerlendirilen 32 şüpheli hakkında gözaltı kararı verildiği, 13 şirkete denetim kayyımı atandığı bilgisine yer verdi.
Operasyonun büyüklüğünü anlamak için şirketlerin büyüklüğüne ve yapısına bakmakta yarar var. Operasyon yapılan ve denetim kayyımı atanan 13 şirket, Türkiye tavuk eti üretiminin yüzde 80’ini gerçekleştiriyor. Bu şirketlerden 7’si İstanbul Sanayi Odası’nın her yıl açıkladığı “Türkiye’nin 500 Büyük Şirketi” arasında yer alıyor. Operasyon yapılan ve CEO’su gözaltına alınan Banvit’in yüzde 55,02 hissesi dünya tavuk eti üretiminde en büyük 3 şirketten biri olan Brezilya merkezli BRF şirketine ait. Yüzde 36,68’i ise Katar merkezli Qatar Holding LLC’ye ait. Yüzde 8,30’u ise halka açık.
Gözaltına alınan 29 kişinin tamamı emniyetteki ifadelerinin ardından mahkemece “yurt dışı çıkış yasağı” adli kontrol şartı konularak serbest bırakıldı.
Operasyonun nedenlerini, etkilerini yazmadan önce beyaz et sektörü ile ilgili bazı temel bilgileri paylaşmakta yarar var. Çünkü o kadar yalan yanlış bilgi var ki, bu sektörü bilmeden yorum yapmak bizi yanlışa götürür.
Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü’nün 2025 yılında yayınladığı “Kümes Hayvancılığı Durum Tahmin Raporu”na göre, 2024 yılında dünya tavuk eti üretimi yaklaşık 103,7 milyon ton olarak gerçekleşti. Dünya tavuk eti ihracatı ise yaklaşık 13,7 milyon ton.
Dünya tavuk eti üretiminde Amerika Birleşik Devletleri 21,3 milyon ton ile lider, Çin 15,4 milyon ton ile ikinci, Brezilya ise 15 milyon ton ile üçüncü sırada yer alıyor. Dünya tavuk eti üretiminin yaklaşık yarısını ( yüzde 49,8) bu üç ülke gerçekleştiriyor. Avrupa Birliği’nin üretimi 11,5 milyon ton, Rusya, Meksika ve Tayland diğer önemli üretici ülkeler. Türkiye 2,5 milyon ton tavuk eti üretimi ile 2024 yılında dünya üretiminde 8. sırada yer aldı. 2025 yılında üretim 2,7 milyon tona ulaştı.”
Not: Başlıklara tıklayarak yazıların tamamına ulaşabilirsiniz.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
