Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından 19 Kasım 2024 tarihinde imzalanan 991 sayılı Kararname ile yürürlüğe giren “Rusya Federasyonu’nun Nükleer Caydırıcılık Alanındaki Devlet Politikasının Temel İlkeleri”, önceki kararnameyi yürürlükten kaldırmış ve Rus nükleer angajman politikasını stratejik olarak yeniden oluşturmuştur.
Bu belge, Moskova’nın nükleer silahı ne zaman, kime karşı ve hangi gerekçelerle kullanabileceğinin yasal, doktrinel ve operasyonel çerçevesini çizen stratejik bir planlama metnidir. Doktrinin özü ve başlıca unsurlar şunlardır.
Stratejik Belirsizlik İlkesi: Rusya, nükleer caydırıcılığın etkili olabilmesi için olası kullanımın yeri, zamanı ve ölçeğinin karşı taraf açısından hesaplanamaz olmasını temel bir prensip olarak kabul ediyor(Madde 16/c).
Nükleer Olmayan Devletlerin Arkasındaki Nükleer Güçler: Nükleer silaha sahip olmayan bir devletin, nükleer bir devletin katılımı veya desteğiyle Rusya ve/veya müttefiklerine saldırması, o iki devletin “ortak saldırısı” kabul ediliyor (Madde 11).
Genişletilmiş Güvenlik Şemsiyesi ve Belarus: Birlik Devleti çerçevesinde Rusya’nın yanı sıra Belarus Cumhuriyeti’ne karşı konvansiyonel silahlarla yapılan ve egemenliğe, toprak bütünlüğüne kritik tehdit oluşturan saldırılar nükleer karşılık kapsamına alınmış bulunmaktadır (Madde 18, 19/d).
Yurt dışındaki Rus Unsurları: Rusya sınırları dışındaki askeri birlik ve/veya tesislere yönelik kitle imha silahı saldırıları da nükleer silah kullanım koşullarına dahil edilmiştir (Madde 19/b).
Erken Karşılık ve Hava-Uzay Saldırıları: Seyir füzeleri, stratejik/taktik uçaklar, hipersonik sistemler ve insansız hava araçlarının yoğun bir biçimde havalanıp Rus sınırını geçtiğine dair “güvenilir bilgi” alınması (Madde 19/e) ve Rusya’nın nükleer mukabele kapasitesini felç edebilecek kritik devlet ve/veya askeri tesislerin vurulması (Madde 19/c) nükleer kullanım ihtimali doğuran gerekçeler arasına eklenmiştir.
Yetki Tekeli: Nükleer silah kullanım kararı Rusya Federasyonu Devlet Başkanı’nın yetkisindedir (Madde 20).
Ne değildir?
Belge Otomatik Bir Tetikleme Belgesi Değildir. Doktrinde sayılan koşulların oluşması (örneğin sınır ötesi füze fırlatılması veya İHA akını), nükleer silahların otomatik olarak kullanılacağı anlamına gelmez, bunlar sadece nükleer silah kullanımını hukuken “mümkün kılan” zeminlerdir.
Klasik Bir Önleyici Nükleer Vuruş (Pre-emptive Strike) İlanı Değildir: Metin, Rusya’nın nükleer silahı temel olarak saldırganlığı önleme amaçlı, savunma nitelikli ve “en son çare” olarak gördüğünü (Madde 4 ve 5) teyit etmektedir.
Sadece Nükleer Tehditlere Verilen Bir Karşılık Değildir: Belge, nükleer silahların yalnızca başka bir nükleer saldırıya karşı değil, devletin varlığını, egemenliğini ve kritik altyapısını tehdit eden yüksek hassasiyetli konvansiyonel silahlara ve hava, uzay taarruzlarına karşı da bir denge unsuru olarak tasarlandığını gösterir.
Değerlendirme: Rusya nükleer silah kullanır mı?
Meseleye popülist savaş çığırtkanlığından ya da Batı merkezli ezber okumalardan uzak, Moskova’nın devlet aklı, stratejik kültürü ve sahadaki reel-politik dengeleri üzerinden baktığımızda tablonun özü gayet nettir. Ukrayna ve arkasındaki güçlerin SİHA saldırılarının süreci oldukça sarsıcı bir yöne doğru götürdüğünü söyleyebiliriz. Ancak, Rusya’nın mevcut şartlar ve öngörülebilir çatışma dinamikleri dahilinde nükleer silaha başvurmayacağını söylemek mümkün. Ancak, aynı şeyi taktik bir nükleer silah için söylemek mümkün mü, işte bu tartışılabilir. Bunun temel gerekçeleri şu başlıklarda somutlaştırabiliriz.
İlk olarak, 19 Kasım 2024 tarihli doktrin revizyonu sahada nükleer bir düğmeye basma hazırlığından ziyade, Batı’ya (özellikle ABD ve NATO müttefiklerine) yönelik yüksek düzeyli bir “caydırıcılık iletişimi” ve stratejik psikolojik harp hamlesidir. Moskova, Ukrayna sahasına sağlanan uzun menzilli hassas mühimmatların, İHA akınlarının ve NATO lojistiğinin yarattığı asimetriyi gri alanlar yaratarak dengelemeye çalışmaktadır.
İkinci olarak, nükleer silahın sahadaki askeri faydası ile jeopolitik maliyeti arasında devasa bir uçurum vardır. Ukrayna cephesinde veya bölgesel bir çatışmada nükleer başlık kullanmak Rusya’ya kesin bir askeri zafer kazandırmayacağı gibi, Küresel Güney nezdinde (başta Çin ve Hindistan olmak üzere) Moskova’nın sahip olduğu tüm diplomatik, ticari ve stratejik manevra alanını yok edebilir. Pekin ve Yeni Delhi’nin en katı kırmızı çizgisi küresel nükleer tabunun delinmemesidir. Rusya’nın bu ülkelerle kurduğu çok kutuplu eksen, nükleer bir patlamayla çökebilecek hayati bir dengedir.
Üçüncü olarak, doktrinin 19. maddesinde sıralanan hava, uzay saldırıları ve konvansiyonel tehditler gibi şartlar bilinçli bir “muğlaklık” (Madde 16/c’deki belirsizlik ilkesi) taşımaktadır. Putin yönetimi bu esnekliği, sınır boylarındaki günlük askeri gelişmeleri bahane edip nükleer silah ateşlemek için değil, rakibin atacağı adımların maliyetini öngörülemez kılarak Batı’nın doğrudan müdahale iştahını frenlemek amacıyla kullanmaktadır.
Netice itibarıyla, Rusya açısından nükleer cephanelik patlatılmak için değil, düşmanı masada ve sahada belirli sınırlar içinde tutmak için vardır. Rusya’nın nükleer silaha fiilen başvurması, ancak ve ancak doğrudan Rus ana karasını işgale yönelen, rejim ve devlet varlığını fiilen ortadan kaldırma noktasına getiren topyekûn bir varoluşsal çöküş anında söz konusu olabilir. Bunun dışındaki tüm doktrin revizyonları, füze tatbikatları ve resmi açıklamalar, cephedeki konvansiyonel baskıyı dengelemeyi hedefleyen klasik Rus caydırıcılık diplomasisinin araçlarıdır.
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
