Rusya’da geçen yıl popüler oyun platformu Roblox’u “terörizmi ve LGBTQ içeriğini meşrulaştırdığı” gerekçesiyle engellediğinde gençler hızla bir çözüm buldu.
Adının yazılmasını istemeyen bir genç, “Okuldaki herkesin VPN’i var. Sadece mesajlaşma için değil, oyun için de” diyor.
Moscow Times gazetesinde yer alan yazıya göre, Sanal Özel Ağlar (VPN) hükümetin yabancı sosyal medya platformlarını, mesajlaşma uygulamalarını ve bağımsız medyayı kısıtlamasıyla milyonlarca Rus için günlük bir ihtiyaç haline geldi.
Yetkililer VPN’leri engelleme çabalarını artırsa da kullanıcı sayısı çoğalmaya devam ediyor.
Bir Moskovalı, sosyal medyada yorum yapabilmek için bile VPN açmak zorunda kaldığını söylüyor ve “Bunun sinirlerimi nasıl etkilediğini anlatamam” diyor.
Bugün internet kullanan Ruslar giderek genişleyen kısıtlamalarla karşı karşıya; kara listeye alınan site sayısı 4,7 milyona ulaşmış durumda.
Facebook, Instagram, YouTube ve X gibi büyük platformlar, 2022’de Ukrayna’daki savaşın başlamasından bu yana engelli.
Bu durum, Telegram ve WhatsApp üzerindeki artan kısıtlamalarla birleşince birçok Rus’u düzenli VPN kullanımına itiyor.
Bir Moskovalı, Telegram şubat ayında çalışmayı bırakınca VPN’i sürekli açık tutmaya başladığını, sadece devlet kontrolündeki uygulamaları kullanmak için kapattığını anlatıyor.
Rusya’nın doğusundaki Saha Cumhuriyeti’nden 29 yaşındaki bir sosyal medya uzmanı da, işinin Instagram ve YouTube gibi platformlara erişim gerektirdiğini, bu yüzden VPN kullanmak zorunda olduğunu söylüyor.
Mevcut VPN’i engellendiğinde genellikle her altı ayda bir yeni bir uygulama indiriyor.
Rusya’da kaç kişinin VPN kullandığını tam olarak belirlemek zor. Çünkü birçok kişi yedek olarak birden fazla VPN indiriyor.
VPN Guild’den Aleksey Kozlyuk’a göre, devletin iletişim denetim kurumu Roskomnadzor bile bu verilere sahip değil.
Bazı tahminlere göre Rusya, internet kullanıcılarının yaklaşık yüzde 37,6’sının VPN kullandığı oranla dünyada ikinci sırada.
İnternet Koruma Derneği başkanı Mihail Klimarev, yaklaşık 60 milyon Rus’un VPN’leri bildiğini, 2025’te yapılan bir ankete göre ise katılımcıların yüzde 46’sının en az bir kez VPN kullandığını söyledi.
Rusya’da VPN kullanımı yasa dışı değil. Ancak yetkililer, internet kısıtlamalarını aşmaya yarayan araçları giderek daha fazla hedef alıyor.
Parlamento Bilgi Politikası Komitesi Başkanı Sergey Boyarski, “VPN açık yaşıyorsanız, internetin kaçınılması gereken köşelerine erişebilirsiniz” diyor.
Güvenli İnternet Ligi başkanı Yekaterina Mizulina ise VPN hizmetlerini “cehenneme açılan bir kapı” olarak nitelendiriyor.
Ocak ortasına kadar Roskomnadzor 400’den fazla VPN’e erişimi kısıtladı. Ayrıca Rusya’daki Apple App Store’dan bazı VPN uygulamaları kaldırıldı.
Teknik olarak VPN’ler sunucu adresleri engellenerek ya da kullandıkları protokoller tespit edilerek bloke edilebiliyor.
Rus yasaları ayrıca VPN reklamını da yasaklıyor; bireyler için 150.000 rubleye (83 bin lira), şirketler için 500.000 rubleye (277 bin lira) kadar ceza öngörülüyor.
Yetkililer ayrıca Apple ID bakiyesinin mobil hat üzerinden yüklenmesini de engelledi. Bu yöntem, Visa ve Mastercard’ın 2022’de Rusya’dan çekilmesinden sonra en yaygın ödeme yollarından biriydi.
Uzmanlara göre bu, VPN kullanımını ciddi biçimde azaltmayacak çünkü birçok kullanıcı zaten alternatif ödeme yöntemlerine geçmiş durumda.
Öte yandan, mobil operatörlerin VPN üzerinden yönlendirilen 15 GB üzeri uluslararası veri kullanımı için gigabayt başına ücret almayı planladığı bildiriliyor.
Uzman Eldar Murtazin, “İnternet sadece zenginlerin karşılayabileceği bir şeye dönüşüyor. “Muhtemelen insanlar maliyet nedeniyle VPN’den vazgeçmeye zorlanacak” diyor.
Dijital Kalkınma Bakanlığı, bankalar ve pazar yerleri dahil büyük platformlardan VPN üzerinden bağlanan kullanıcıları engellemelerini istiyor. Aksi halde devletin “beyaz liste”sindeki yerlerini kaybetme riski var.
Ayrıca VPN kullanımı, bazı ceza davalarında ağırlaştırıcı unsur olarak değerlendiriliyor. Bu durum uzmanlara göre “hukuki belirsizlik ve korku ortamı” yaratıyor.
VPN’leri sınırlamanın bir başka yolu da internet erişimini doğrudan kısıtlamak. Yetkililer son bir yıldır bunu sıkça uyguluyor.
2025 Mayıs’tan bu yana 83 bölgede mobil internet en az bir kez kapatıldı. Gerekçe genellikle Ukrayna drone saldırıları gibi güvenlik endişeleri oldu.
Bu kesintiler sırasında erişim genellikle yalnızca onaylı hizmetlerden oluşan bir “beyaz liste” ile sınırlı kalıyor ve birçok VPN işe yaramaz hale geliyor.
Bazı VPN’ler bu listeye dahil IP adreslerini kullanabilse de yetkililer bu yöntemleri de giderek daha iyi tespit edip engelleyebiliyor.
Yine de uzmanlara göre Rusya’nın tamamen kapalı bir internet sistemine geçmesi şu an için gerçekçi değil.
İnternet Koruma Derneği başkanı Mihail Klimarev, “Rusya küresel internetten tamamen koparsa VPN’ler çalışmaz ama diğer hiçbir şey de çalışmaz. Petrol ticareti, gölge filo yönetimi ya da drone parçalarının satın alınması nasıl yapılacak? Bu, küresel internetten tam izolasyon anlamına gelir” diyor.
Fotoğraf: Yuliya Morozova
İlgili yazı:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
