Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le ABD Başkanı George W. Bush ile arasında 2001–2008 yıllarında yapılan toplantı ve telefon görüşmelerinin tutanakları ilk kez açıklandı.
George Washington Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren, kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olan National Security Archive (Ulusal Güvenlik Arşivi) tarafından açılan Bilgi Edinme Özgürlüğü davasının sonucunda söz konusu gizli belgeler yayımlanabildi.
Belgeler, 2001 yılında Putin ile Bush arasında, terörle mücadeleye odaklanan ortak yaklaşımları temelinde yakın bir ittifak bulunduğunu ortaya koyuyor. Putin’in Çeçenistan, Bush’un ise El Kaide merkezli tehdit algısı çerçevesinde şekillenen yakınlaşma, ABD Başkanı’nın Bush’un bir görüşmede Rus liderine hitaben, “Siperde yanımda görmek isteyeceğim türden bir adamsın” demesine kadar varıyor.
Ancak Bush’un görev süresinin sonuna gelindiğinde, Putin’in ABD politikalarına yönelik sert eleştirilerini açıkça dile getirdiği görülüyor. Irak’ın işgali ve NATO’nun genişlemesi gibi başlıklardaki eleştiriler, 2007’deki ünlü Münih Güvenlik Konferansı konuşması da dahil olmak üzere çeşitli platformlarda gündeme geldi. Bush ise 2008’de yapılan bir telefon görüşmesinde, Putin’in “sert ve tavizsiz olmak istediğinde çok etkili” olduğunu söyleyerek, Bükreş’teki NATO zirvesinde daha “centilmence” açıklamalar yapmasını rica ettiğini, böylece zirvenin ardından Soçi’de kendisini ziyaret edebileceğini belirtiyor.
Açıklanan belgeler, 11 Eylül saldırılarının ardından Putin ile Bush arasındaki yakın ortaklığa dair daha önce erişilemeyen bilgiler içeriyor. Belgelerde, Bush’un Afganistan’daki ABD niyetlerine ilişkin dikkat çekici değerlendirmeleri, Irak’taki ABD başarısızlığının yıllara yayılan analizleri ve iki lider arasındaki zaman zaman esprili diyaloglar yer alıyor.
Zamanla görüşmelerin daha gergin bir hal aldığı görülüyor. Özellikle ABD’nin füze savunma sistemine yönelik gerekçelerine ilişkin Rus eleştirileri ve Putin’in, eski Sovyet coğrafyasını kapsayan “yakın çevre”de ABD niyetlerine duyduğu artan güvensizlik gerilimin başlıca unsurları. Putin, bu bölgelerdeki gerçekleri en iyi kendisinin bildiğini ve Rusya’nın ulusal çıkarlarının belirleyici olması gerektiğini vurguluyor.
Tutanaklar ayrıca İran’ın nükleer hedefleri, Kuzey Kore’nin nükleer programının gerçek durumu ve Çin’in yükselen gücü hakkında açık sözlü değerlendirmeler içeriyor. Bu kapsamda Bush’un “Çin, ikimiz için de uzun vadede en büyük sorun” dediği, Putin’in ise “Sizin için daha fazla” yanıtını verdiği, Bush’un da “Onlar bizim sınırımızda değil” karşılığını verdiği diyalog dikkat çekiyor.
16 Haziran 2001 Slovenya görüşmesi
Putin, konuşmada ağırlıklı olarak terörle mücadele ve güvenlik tehditleriyle mücadele ihtiyacını gündeme getirmeyi tercih ediyor. Kendinden emin bir üslup sergileyen Putin, sohbeti büyük ölçüde domine ederken, Bush’un basın üzerindeki kısıtlamalara ilişkin sorusunu da savuşturuyor.
Putin, Bush’a Sovyetler Birliği’nin dağılmasına ilişkin kısa bir “tarih dersi” veriyor ve süreci şu sözlerle anlatıyor:
“Gerçekte ne oldu? Sovyetlerin iyi niyeti dünyayı değiştirdi ve Ruslar gönüllü olarak binlerce kilometrekarelik topraktan vazgeçti. Eşi benzeri görülmemiş bir şey! Yüzyıllar boyunca Rusya’nın parçası olan Ukrayna verildi. Kazakistan verildi. Kafkaslar da öyle. Bunu hayal etmek bile zordu ve bunlar parti (Komünist Parti) yöneticileri tarafından yapıldı.”
Putin ayrıca Rusya’nın NATO üyeliğini gündeme getirerek, Rusya’nın kendisini bu süreçlerde “dışlanmış” hissettiğini dile getiriyor.
16 Eylül 2005 Beyaz Saray görüşmesi
Kuzey Kore konusuna değinen Putin, ülkeye yaptığı son ziyareti anlatırken, bir anda Bush’a kendi geçmişine ve komünist ideolojiye bağlılığına dair kişisel bir pencere açıyor. Putin, o dönemi şu sözlerle anlatıyor:
“Ben Komünist Parti üyesiydim. Komünizm fikirlerine inanıyordum, uğruna ölmeye hazırdım. Bu, insanın iç dünyasında yaşadığı dönüşüm açısından uzun bir yol. İnsanlar yaşadıkları dar alanla sınırlıdır. Ve pek çoğu, inandıkları şeylerde samimidir.”
6 Nisan 2008 Soçi görüşmesi
Bükreş’teki görüşmelere dönen Putin, Ukrayna ve Gürcistan’ın NATO üyeliğine kesin bir şekilde karşı çıktığını söylüyor. Rusya’nın, Ukrayna’daki NATO karşıtı güçlere dayanacağını belirten Putin, “Rusya’ya yakın bölgelerde askeri üsler ve yeni askeri sistemlerin konuşlandırılması tehdidinden” endişe duyduklarını vurgulayarak, bu nedenle Ukrayna’da “sürekli sorun yaratacaklarını” söylüyor ve “Ukrayna çok karmaşık bir devlet. Doğal yollarla ortaya çıkmış bir ülke değil. Sovyet döneminde yaratılmış yapay bir devlet” diyor.
Bu açıklamalara karşılık Bush’un verdiği yanıt ise dikkat çekici. ABD Başkanı, Rus liderin tutumunu sunuş biçimine duyduğu hayranlığı dile getirerek şunları söylüyor:
“Seninle ilgili hayranlık duyduğum şeylerden biri, bunu NATO’ya söylemekten çekinmemiş olman. Bu son derece takdire şayan. İnsanlar seni dikkatle dinledi ve pozisyonun konusunda hiçbir şüpheleri kalmadı. İyi bir performanstı.”
İlgili yazı:
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
