Her dilde olduğu gibi Rusçada da kökleri uzak geçmişe uzanan, ilginç atasözleri ve deyimler bulunuyor. Bunların bazıları Türkçedeki atasözleriyle büyük benzerlik gösterirken, bazıları ise Rus toplumunun tarihini, yaşam biçimini ve dünyaya bakışını yansıtıyor.
Türkçede benzerleri bulunan ya da anlamlarıyla dikkat çeken bazı Rus atasözlerini sizin için derledik.
“Komu voyna, a komu mat rodnaya”
(Кому война, а кому мать родна)
Kimine savaş, kimine öz anne…
Bu söz, birileri savaşın yıkımını ve acısını yaşarken, başkalarının savaştan çıkar sağladığını anlatıyor. Başka bir deyişle, savaş kimileri için felaket, kimileri için ise kazanç kapısı olabiliyor.
“Na vore i şapka gorit”
(На воре и шапка горит)
Hırsızın şapkası da yanar.
Suçlu kişinin suçluluk duygusunu gizlemekte zorlandığını anlatır. Türkçedeki “Suçluluk psikolojisi”ne yakın bir anlam taşır; kişi, kimse onu suçlamasa bile davranışlarıyla kendini ele verebilir.
“Horoşo tam, gde nas net”
(Хорошо там, где нас нет)
Bizim olmadığımız yer güzeldir.
İnsanların çoğu zaman kendi bulunduğu yerden ve koşullardan memnun olmayıp, başka yerlerde hayatın daha iyi olduğunu düşünmesini anlatır. Türkçedeki “Komşunun tavuğu komşuya kaz görünür” sözüyle benzer bir anlam taşır.
“S volkami jit, po volçyi vıt”
(С волками жить — по-волчьи выть)
Kurtlarla yaşıyorsan kurt gibi ulumalısın.
Bulunulan ortamın şartlarına ve çevredeki insanlara göre davranmak gerektiğini anlatır. Bir başka ifadeyle, insan bazen içinde bulunduğu çevrenin kurallarına uyum sağlamak zorunda kalabilir.
“Slovo — serebro, molçanie — zoloto”
(Слово — серебро, молчание — золото)
Söz gümüşse, sükût altındır.
Türkçede de kullanılan bu söz, bazı durumlarda konuşmaktan çok susmanın daha değerli ve doğru olabileceğini ifade eder.
“Starıy drug, luçşe novıh dvuh”
(Старый друг лучше новых двух)
Eski bir dost, iki yeni dosttan iyidir.
Yılların sınavından geçmiş gerçek bir dostluğun, yeni kurulmuş birçok ilişkiden daha değerli olduğunu anlatır.
“Ugovor doroje deneg”
(Уговор дороже денег)
Söz, paradan değerlidir.
Verilen sözün ve yapılan anlaşmanın maddi çıkarlardan daha önemli olduğunu ifade eder. Bir insanın güvenilirliği, verdiği söze bağlı kalmasıyla ölçülür.
“Bıstro tolko koşki rodyatsya”
(Быстро только кошки родятся)
Sadece kediler çabuk doğurur.
Her şeyin hemen gerçekleşmesini bekleyenlere söylenen ironik bir sözdür. Önemli ve değerli işlerin zaman istediğini anlatır.
“Luçşe pozdno, çem nikogda”
(Лучше поздно, чем никогда)
Geç olsun, güç olmasın.
Türkçede de aynı anlamla kullanılan bu söz, bir şeyin geç de olsa yapılmasının hiç yapılmamasından daha iyi olduğunu anlatır.
“Gde rodilsya, tam i prigodilsya”
(Где родился, там и пригодился)
Nerede doğduysan, orada işe yararsın.
İnsanın doğduğu yerde yaşaması, çalışması ve yaşadığı topluma fayda sağlaması gerektiği düşüncesini ifade eder. Bu yönüyle Türkçedeki “İnsanın vatanı doğduğu yer değil, doyduğu yerdir” anlayışından oldukça farklıdır.
“Muj — golova, jena — şeya”
(Муж — голова, жена — шея)
Koca başsa, kadın boyundur.
Rusçada oldukça yaygın olan bu söz, geleneksel aile anlayışını mizahi bir biçimde anlatır. Baş yönü belirliyor gibi görünse de, boyun başın hangi yöne döneceğinde etkili olur. Yani eşlerin birbirini tamamladığı ve kadının aile içindeki etkisinin göründüğünden daha büyük olduğu ima edilir.
“İz gryazi da v knyazi”
(Из грязи да в князи)
Çamurdan çıkıp prens olmak.
Yoksul veya sıradan bir geçmişten gelip birdenbire yükselen kişiler için kullanılır. Ancak söz çoğu zaman olumlu bir başarı hikâyesinden ziyade, geçmişini unutan ve sonradan görme davranışlar sergileyen kişiler için söylenir.
“Drujba drujboy, a slujba slujboy”
(Дружба дружбой, а служба службой)
Dostluk dostluktur, görev görevdir.
Özel ilişkilerle sorumlulukların birbirine karıştırılmaması gerektiğini anlatır. Dost olmak, yapılması gereken işi veya görevi ihmal etmek anlamına gelmez.
Rus atasözleri ve deyimleri, tıpkı Türkçedekiler gibi yüzyılların biriktirdiği deneyimlerin kısa ve çarpıcı ifadelere dönüşmüş hâli. Bazıları iki kültürün insan ilişkilerine ve hayata bakışındaki benzerlikleri gösterirken, bazıları da Rus toplumuna özgü mizahı ve hayat anlayışını yansıtıyor.
Belki de atasözlerinin en ilginç yanı burada: Diller ve kültürler farklı olsa da insanın sevinci, korkusu, dostluğu, hırsı, çıkarcılığı ve hayal kırıklıkları çoğu zaman birbirine hiç de uzak değil.
