Batı yaptırımları sıkılaşırken ve Ukrayna savaşı nedeniyle bütçe üzerindeki askeri yük azalma belirtisi göstermeden sürerken, Rus ekonomisinin 2026 yılında “kontrollü soğuma” döneminden çıkarak açık bir durgunluğa sürüklenmesi bekleniyor.
Moscow Times gazetesinde yer alan analize göre, savaş döneminde askeri harcamaların yarattığı kısa vadeli büyüme etkisi artık zayıflıyor. Bu harcamaların maliyetinin, petrol fiyatlarındaki düşüş ve Rusya’nın enerji ihracatına yönelik Batı baskısının sürmesi nedeniyle yetersiz kalan gelirler karşısında daha yüksek vergiler yoluyla topluma yansıtılması bekleniyor.
2025, Rusya’nın 2023–2024 dönemindeki savaş kaynaklı büyüme ivmesinin sona erdiği yıl olarak öne çıktı. Üst üste iki yıl boyunca yüzde 4’ün üzerinde gerçekleşen büyümenin ardından, 2025’te GSYH artışının yaklaşık yüzde 1’e ya da daha altına gerilemesi bekleniyor. Aynı olumsuz koşulların 2026’da da devam etmesi öngörülüyor.
Ekonomi, 2023 ve 2024’te büyümeyi destekleyen geçici faktörleri büyük ölçüde tüketmiş durumda. 2023’teki hızlı genişleme, 2022’de savaş üretimine hızlı yönelmenin yarattığı şoktan toparlanmanın bir sonucuydu.
2024’te ise büyüme farklı bir dayanağa oturdu: kamu harcamalarında keskin artış. Federal harcamalar bu yıl yaklaşık dörtte bir oranında artarak 2023’teki 32,35 trilyon rubleden (yaklaşık 17,15 trilyon TL) 40,2 trilyon rubleye (yaklaşık 21,31 trilyon TL) yükseldi ve ekonomiye ciddi bir talep enjekte etti.
Bu itici güçler 2025’te büyük ölçüde ortadan kalktı ve 2026’da büyümeyi yeniden canlandıracak açık bir katalizör görünmüyor.
Hükümet harcamalarının 2025’te 42,3 trilyon rubleye (yaklaşık 22,42 trilyon TL), 2026’da ise 44,1 trilyon rubleye (yaklaşık 23,37 trilyon TL) ulaşması öngörülüyor. Enflasyondan arındırıldığında bu seviyeler büyük ölçüde “yatay seyir” anlamına geliyor.
Enflasyonu dizginlemek amacıyla yaklaşık yüzde 16 seviyesinde tutulan faiz oranlarıyla birlikte bu tablo, Moskova’daki politika yapıcıların büyüme ile fiyat istikrarı arasında denge kurmaya çalıştığı bir ortamda ekonominin durgunluğa sıkıştığını gösteriyor.
Birçok analist bu nedenle 2025 ve 2026’da büyümenin yaklaşık yüzde 1 civarında seyredeceğini öngörüyor. Rusya Bilimler Akademisi Ekonomik Tahmin Enstitüsü, 2025 için yüzde 0,7, 2026 için yüzde 1,4 büyüme tahmin ederken, 2027’de oranın yüzde 2’ye hızlanmasını bekliyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) ise 2025’te yüzde 0,6, 2026’da yüzde 1,0 büyüme öngörüyor.
Rusya, pandemiden bu yana ilk kez 2025’te bütçede öngörülenden daha düşük gelir topladı. 2025 bütçesi kabul edilirken gelirlerin 40,3 trilyon ruble (yaklaşık 21,36 trilyon TL) olması planlanmıştı. Güncellenen tahminler, fiili gelirlerin yaklaşık 36,6 trilyon rublede (yaklaşık 19,40 trilyon TL) kalacağını gösteriyor.
Bu durum, 2022 dahil olmak üzere önceki üç yılda gelirlerin sürekli olarak başlangıç tahminlerinin üzerinde gerçekleştiği dönemin sona erdiğine işaret ediyor.
Gelir açığı kısmen büyümedeki yavaşlama nedeniyle zayıflayan vergi tahsilatından, kısmen de düşen petrol fiyatları ve Batı yaptırımları nedeniyle Rusya’nın ham petrolüne uygulanan indirimlerin artmasından kaynaklanıyor.
Petrol ve gaz gelirlerinin 2025’te 8,7 trilyon ruble (yaklaşık 4,61 trilyon TL) seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor. Bu rakam, başlangıçta öngörülen 10,9 trilyon rublelik (yaklaşık 5,78 trilyon TL) seviyenin oldukça altında. Büyümenin yavaşlaması ve petrol fiyatlarının baskı altında kalması nedeniyle 2026’nın da zayıf bütçe gelirleriyle geçmesi muhtemel.
Dünya Bankası, küresel petrol arz fazlasının Brent petrol fiyatlarını 2025’te varil başına ortalama 68 dolardan 2026’da yaklaşık 60 dolara düşüreceğini öngörüyor. Bu seviye, son beş yılın en düşük düzeyi olacak.
Yetkililer bütçeyi desteklemek amacıyla vergileri artırmaya yöneliyor. Katma Değer Vergisi (KDV) oranı 1 Ocak’tan itibaren yüzde 20’den yüzde 22’ye çıkarılacak. Ayrıca zorunlu KDV ödemesi için yıllık ciro eşiği 60 milyon rubleden (yaklaşık 31,8 milyon TL) 10 milyon rubleye (yaklaşık 5,3 milyon TL) düşürülecek ve daha fazla işletme KDV sistemine dahil edilecek.
Hükümet ayrıca dizüstü bilgisayarlar, akıllı telefonlar ve aydınlatma ürünleri dahil olmak üzere tamamlanmış elektronik ürünlere yeni bir vergi getirmeyi planlıyor.
Tüm bu önlemler, enerji sektörünün yaptırımlar altında zorlandığı bir dönemde, Kremlin’in savaş bütçesini yeniden doldurmak için hanehalkı ve şirketlerin daha yüksek vergilerle karşı karşıya kalacağı bir “harcama sonrası baş ağrısına” işaret ediyor.
Ekonomideki yavaşlamaya rağmen, Ukrayna savaşı sürdükçe Rusya’nın askeri harcamaları kısmak için fazla alanı bulunmuyor.
Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rusya’nın ilhak ettiği dört Ukrayna bölgesi üzerindeki kontrolünü güvence altına alana kadar savaşmaya hazır olduğunu defalarca dile getirerek geri adım atmayacağı mesajı verdi.
Resmi rakamlara göre, ulusal savunma harcamaları 2025’te 13,5 trilyon ruble (yaklaşık 7,16 trilyon TL), 2026’da ise 12,93 trilyon ruble (yaklaşık 6,85 trilyon TL) olarak öngörülüyor. Ancak gizli harcamalar da dahil edildiğinde fiili tutarın daha yüksek olması bekleniyor.
Rusya, federal bütçede askeri harcamaların tamamını açıklamıyor ve yalnızca planlanan rakamları yayımlıyor. Yetkililer zaman zaman kısmi bilgiler paylaşıyor. Aralık ayında Savunma Bakanı Andrey Belousov, savunma harcamalarının 2025’te GSYH’nin yüzde 7,3’üne ulaştığını söyledi.
2025’te GSYH’nin 217,3 trilyon ruble (yaklaşık 115,17 trilyon TL) olduğu tahmin edildiğinde, bu oran toplam savunma harcamalarının yaklaşık 15,86 trilyon rubleye (yaklaşık 8,41 trilyon TL) ulaştığını gösteriyor. Bu tutar, bütçede açıklanan rakamların oldukça üzerinde.
Savaşın 2026’ya da sarkmasıyla birlikte askeri harcamalar, ekonomi ve toparlanma beklentileri üzerinde önemli bir yük olmaya devam edecek. Silah üretimi ve savaş çabalarına aktarılan giderek daha büyük kaynaklar, tüketim mallarının arzını artırmakta yetersiz kalırken enflasyonist baskıyı da besliyor.
Savaş ne kadar uzun sürerse, sivil kalkınma için ayrılabilecek kaynaklar o kadar azalacak ve harcamalar ile gelirler arasındaki açığı kapatmak için vergilerin artmaya devam etmesi muhtemel görünüyor.
Fotoğraf: Sergey Kiselyov-Moskova Haber Ajansı
***
Medya Günlüğü sosyal medya hesapları:
