'Yamyam Bokassa' ve asparagas

'Yamyam Bokassa' ve asparagas

23 Mart 2021 Salı  |   MG Özel

Cenk Başlamış

Pazar günü internette tesadüfen karşıma çıkan eski bir haberimi hem başlık hem de içerik açısından ilginç bulduğum için Twitter hesabımdan, biraz da öz eleştiri yaparak, “Hangi akla hizmet böyle bir haber yapmışım” yorumuyla paylaştım. 

Milliyet'in Moskova muhabiri olduğum dönemde, tahminen 2000'lerin başında yayımlanan haberin başlığı gerçekten de ilginç hatta komikti: Yamyam Bokassa Brejnev'i yiyecekti! 

Haberde, Orta Afrika Cumhuriyeti'nin eski diktatörü Jean-Bédel Bokassa'nın 1970'lerdeki Moskova ziyareti sırasında görüştüğü Sovyet lideri Leonid Brejnev'i “yemeği düşündüğü” ileri sürülüyordu. 

İlginç başlıklı haber bazı Twitter kullanıcılarının ilgisi çekti ve çoğu “komik” bulduklarını belirten yorumlar yaptı. 

Bazı kullanıcılar ise habere eleştirel yaklaştı; kimileri bunun Tan'a yakışacak bir haber olduğunu, kimileri de asparagas olduğunu ileri sürdü. Aslında iki eleştiri de aynı kapıya çıkıyordu çünkü bir zamanların "sakallı bebek" haberiyle tarihe geçen “ünlü” Tan gazetesi masabaşında hazırlanan uydurma haberlerle doluydu. Okuyan herkes yazılanların gerçek olmadığını bilir ama gazeteye mizah dergisi muamelesi yapar, okuduktan sonra da bir köşeye atardı. 

Takdir ederseniz ki, kendisine ve mesleğine saygı duyan bir gazeteciye yapılabilecek en büyük hakaret asparagas yazmakla suçlanmak. Hatta bir kullanıcı, "Asparagas haber yaptınız. Peki soru şu; Hangi haberinize güvenebiliriz? Cevap: Hiçbiri“ diye sert bir yorumda bulundu.  

TDK asparagas için “şişirme haber” diyor ama "masabaşında uydurulup gerçekmiş gibi yayımlanan yalan haber" tanımı daha doğru.  

Peki haber gerçekten asparagas mıydı? 

Haberin öznesi Bokassa iktidarı süresince yamyamlık yaptığı ileri sürülen bir diktatör. Bu söylentiler o kadar ayyuka çıkmış ki, dönemin Başkanlık sarayı aşçısı Lengisse, Bokassa’nın yurt dışı gezilerinde insan eti bulamadığı için insan eti konservesi hazırlayıp yola çıktıklarını iddia etmiş.  

Milliyet'te yayınlanan haberde Bokassa'yı yamyamlıkla suçlayan, Brejnev'i yemeyi düşündüğünü ileri süren ise en büyük oğlu Lucien. 

Peki oğul Bokassa bu açıklamayı nereye yapmış? 

Rusya'da yayımlanan Argumenti i Faktı'ya. 

Bu, günümüzde hâlâ yayımlanan ciddi bir dergi. 

Yani oğlu, kendi kendini "imparator" ilan eden babasının yamyam olduğunu ileri sürmüş, ciddi bir Rus yayını da bu açıklamayı haberleştirmiş. 

Milliyet'te yayınlanan da işte bu açıklamaydı. 

Yani ortada masabaşında uydurulmuş bir haber yoktu, ne Argumentı i Fakti ne de Milliyet açısından. 

Ama haberin yalan olmaması sorunsuz olduğu anlamına gelmiyor. 

Örneğin, giriş cümlesinde... “Bokassa'nın Brejnev'i yemeyi düşündüğü ortaya çıktı” ifadesi var ki doğrusu “... iddia edildi” olmalıydı. Çünkü her şey bir yana, Bokkasa, Fransa'nın desteklediği askeri bir darbeyle 1979 yılında devrildikten sonra yargı önüne çıktı, işkenceyle adam öldürme ve yolsuzluk suçlarından ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı ama yamyamlık suçlaması kanıtlanamadı.

“Hangi akla hizmet böyle bir haber yapmışım...” cümlesi ise bir öz eleştiriydi, doğrulama ya da yalanlama imkanı bulunmayan bir iddiayı, sadece sansasyonel diye haberleştirmeye gerek var mıydı? Bu sorunun yanıtı gazeteciden gazeteciye değişebilir tabii ama bugün olsa böyle bir haber yapmazdım...