Sibirya'dan Kızılay'a mektup: Esaretteyim

Sibirya'dan Kızılay'a mektup: Esaretteyim

29 Aralık 2020 Salı  |   Günlük

Tarih 20 Eylül 1917… Tozlu arşivlerden çıkan bir asker mektubu… Sibirya’dan, Krasnoyarsk şehrinden postaya verilmiş… Birinci Dünya Savaşı sırasında Ruslara esir düşen Türk askerlerinden biri, Kastamonulu Hüseyin Hüsnü, Sibirya’ya sürülüyor. Yüzden fazla mektup yazdığını ama cevap alamadığını söyleyip Kızılay’dan (Hilâl-i Ahmer) yardım istiyor.  

Tarihçilere göre, "Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı’nda Rusya ile Kafkas Cephesinde çok kanlı muharebeler yapmış ve ağır kayıplar vermişti. On binlerce asker, Ruslar tarafından esir alınmıştı. Rusya’nın almış olduğu 65.000 civarındaki Türk esirine karşılık Osmanlı Devleti’nin elinde ortalama 15.000 Rus esirinin olduğu belirtiliyordu.

Kızılay arşivlerinden çıkan bu mektup, bir Türk askerin dramını gündeme getiriyor. 

Mektup şöyle: 

"Hilâl-i Ahmer Cem'iyyeti Riyâseti Aliyesine 

Muhterem Bey Efendi, 

Rusya'da esîr olarak bulunuyorum. Bir buçuk senedir ebeveynimden mektûb almadım. Hayât ve memâtlan hakkında lütfen tahkîkât yaparak sür'at-i mümkine ile bildirmenizi istirhâm ederim. Şimdiye kadar yüzü mütecâviz mektûb gönderdim, Hiçbirisine cevâb alamadım, Bendenizi şu merâktan kurtarırsanız büyük bir iyilik etmiş olursunuz. Pederim Kastamonu'da mukimdir. ( Adresi : Kastamonu'da posta kâtibIiğinden mütekâ'id Sadık Efendi, ) Bâkî arz-1 ihtirâm ederim efendim. 

Fî 7 Eylül sene 333 [20 Eylül 1917] 

Rusya'da Sibirya'da Krasnoyarsk şehrinde 

Üserâ-yı Osmâniye'den Alay 49, K(BöIük) 7 K(Kumandam) 

Mülâzim-i evvel 

Hüseyin Hüsnü bin Sadık 

11351 

Kastamonu Vilâyetine 2 Kânûn-l Sânî 1334 [2 0cak 1918] 

Esîre tebliğ edildi. 17 şubat 1334 [17 şubat 1918]” 
 

 

Rusya’daki esir Türkler 

Tarihçi Mahmut Akkor’un Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi’nde yayınlanan araştırması, Rusya’da esir düşen Türk askerlerle ilgili şu bilgileri aktarıyor: 

"Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı’nda Rusya ile Kafkas Cephesinde çok kanlı muharebeler yapmış ve ağır kayıplar vermişti. On binlerce asker, Ruslar tarafından esir alınmıştı.  

Sömürgeciliğin verdiği büyük rekabet ve beraberinden ortaya çıkan I. Dünya Savaşı’nda dünya devletleri iki bloğa ayrılmıştı. İttifak Devletleri olarak kabul edilen grupta yer alan Osmanlı Devleti, İtilaf Devletleri bloğunda yer alan Rusya ile Anadolu’nun doğusunda amansız bir mücadele vermişti. Yaşanan çatışmalarda on binlerce Türk askeri Ruslar tarafından esir alındı. Esirler, başta Kafkasya olmak üzere Rusya’nın uçsuz bucaksız topraklarında çok ağır şatlar altında uzun yıllar özgürlüklerinden mahrum yaşamak zorunda kaldı. 

Rusya’nın elinde bulunan Türk esirlerin sayısını tam olarak bilemiyoruz ancak farklı kaynaklarda geçen rakamlar dikkate alındığında tahmini bir sonuç elde edilebilir. Hilal-i Ahmer Cemiyeti adına Rusya’da bulunan esir kamplarını ziyaret eden Yusuf Akçura’nın raporunda Türk esirlerinin sayısı, 60.000 - 70.001, Rus tarihçi A. M. Şamsutdinov’un yazısında 65.000’den fazla şeklinde geçmektedir. 2 Rusya Devlet İstatistik Kurumu verilerini incelediğimizde 1 Eylül 1917 tarihi itibarıyla Rusya topraklarında, 64.509 Türk esir bulunmaktadır.3 Bolşevik İhtilali’nden sonra esir miktarında düşüş yaşanır. Rus tarihçi Vitaly Poznahirev, 1 Mayıs 1918 tarihine gelindiğinde esir sayını 47.614 olarak belirtmektedir. I. Dünya Savaşı’nın son günlerine gelindiğinde 20 Eylül 1918 tarihi itibariyle 19.0005 olan Türk esir sayısı, Eylül 1919’da 10.500’e gerilemiştir. 

Sayıları çok fazla olmamakla birlikte Rusya’nın elinde sivil esirler de vardı. Sivil esirlerin önemli bir kısmı savaş başlamadan önce Rusya topraklarında çalışan kişilerden oluşuyordu. Çatışmaların başlamasıyla birlikte Rusya, bu kişileri memleketlerine göndermemiş ve esir olarak alıkoymuştur. Rusların, Anadolu’nun iç kısımlarına doğru yapmış oldukları ileri harekât sırasında ele geçirilenler birlikte Rusya’da çeşitli bölgelerinde tutulan siviller, tıpkı esir askerler gibi muamele görmüştü. Moskova’nın güneyinde bulunan Kaluga şehri, sivil esirlere uzun süre ev sahipliği yapmıştı. 

Farklı kaynaklarda geçen rakamlar dikkate alındığında Rusya’da bulunan Türk esirlerinin toplam sayısının 65.000 civarında olduğu kabul edilebilir. 1918 yılı ile birlikte Rusya’da bulunan esir miktarında hızlı bir düşüş yaşanır. Bunun temel nedeni Bolşeviklerin savaş esirlerini ülkelerine göndermeye başlamaları ve ihtilal döneminde ortaya çıkan belirsizlikten yararlanan kimi esirlerin kamplardan firar etmeleridir. 

Rusya’nın almış olduğu 65.000 civarındaki Türk esirine karşılık Osmanlı Devleti’nin elinde ortalama 15.000 Rus esirinin olduğu düşünülmektedir.8 Türk kaynaklarının aksine Rusya Devlet İstatistik Kurumu, Anadolu’da bulunan Rus esir sayısını 19.795 olarak belirtilmiştir. 

Ruslar, esir aldıkları Türk askerlerini cephe gerisine götürür ve kayıt işlemlerini yapardı. Kayıt işleminde esirin adı, lakabı, sınıfı ve ihtisasları resmi olarak kayıt altına alınırdı. Ardından sağlık kontrolünden geçirilen esirler, Türkçe bilen bir Rus subayı tarafından sorgulanırdı. Gerekli tüm işlemler tamamlandıktan sonra Anadolu topraklarında bulunan en büyük toplamı kampı olan Erzurum’a hareket edilirdi." 

Fotoğraflar: Prof. Dr.  Ekrem Buğra Ekinci'nin web sitesinden (Sibirya İrkutsk esir kampı)

(TürkRus.Com)

Etiketler:  Rusya