Rusya'yla da 'soğuk rüzgârlar'

Rusya'yla da 'soğuk rüzgârlar'

26 Nisan 2021 Pazartesi  |   Köşe Yazıları

Cenk Başlamış

"Soykırım açıklaması" sonrası ABD ile yeni bir kriz sürecine giren Türkiye'nin Rusya ile ilişkilerinde de bir süredir “soğuk rüzgârlar” esiyor. 

Son dönemde arka arkaya gelen olaylar, aslında birbirlerine muhtaç oldukları için değişik alanlarda beraber çalışan iki ülke arasında sorunların birikmeye başladığını gösteriyor. 

Henüz “kriz” boyutuna ulaşmasa da ilişkileri etkilemeye başlayan olaylar dizisinde Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin İstanbul ziyareti, daha somut olarak Türkiye'nin Kiev'e Silahlı İnsansız Hava Araçları (SİHA) satışı önemli bir halkayı oluşturuyor. Ukrayna'nın doğusundaki gelişmeler nedeniyle iki ülkenin savaşın eşiğine geldiği bir dönemde Ruslara karşı kullanılması muhtemel SİHA'lar Moskova'nın tepkisini çekiyor. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov bu konuda, "Ukrayna'nın militarist eğilimlerinin teşvik edilmemesi” uyarısında bulundu. 

Rusya Başbakan Yardımcısı Yuri Borisov ise, Ukrayna'ya SİHA tedarik etmesi halinde Ankara ile askeri-teknik işbirliğinin sona erdirilip erdirilmeyeceği sorusu yanıtlarken biraz daha “yuvarlak” konuştu ve “ Somut durumlara somut olarak bakacağız” demekle yetindi.

Montrö Antlaşması'na değişiklik tartışmaları da iki ülke arasında potansiyel bir görüş ayrılığı alanı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de yaptığı açıklamayla tartışmaya katıldı ve rejimin değiştirilmesine karşı olduklarını açıkladı.

Zelenski'nin ziyaretinden kısa süre sonra Rusya 15 Nisan-1 Haziran tarihleri arasında haftada iki sefer dışında Türkiye'ye yapılan uçuşları durdurdu. Yasağın görünürdeki nedeni Türkiye'de koronavirüs vakalarında patlama yaşanması ama kararın “siyasi” olduğunu düşünen çok kişi var. Rus medyasında uçuş yasağı haberlerinin içine Türkiye'nin Ukrayna'ya SİHA satışıyla ilgili paragraflar yerleştirilmesi de bu yorumu doğruluyor. 

Söz konusu SİHA'larla ilgili iki ülke arasında bir de “animasyonlu propaganda savaşı” yaşanıyor. Rossiya 1 kanalı, Rus muharebe drone'u Lancet'ın test görüntülerinde Türk SİHA'sına saldırısının simülasyonu yayınladı. Türkiye ise, bu animasyona birkaç gün sonra Roketsan'ın test videosuyla karşılık verdi. 

Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Rusya'nın uçuş yasağı başlatacağı haberleri yayılmaya başlayınca Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Ersoy'la Moskova'ya gideceklerini söyledi. Bu açıklamanın üstünden üç haftaya yakın süre geçmesine rağmen Rusya'dan herhangi bir tepki gelmedi. Türk-Rus ilişkilerini yakından izleyen Moskova'daki bir kaynak, “Daha önce benzer durumlarda Kremlin hemen, 'Tabii, buyurun gelin' açıklaması yapardı ama şimdi sessizlik içinde” dedi. Aynı kaynak, Türkiye uçuşlarının 1 Haziran'da da başlamayabileceğini söyledi. Rusya Başbakan Yardımcısı Tatyana Golikova'nın pazartesi günü, tur operatörlerinden resmi makamlar son kararı verinceye kadar 1 Haziran sonrası için Türkiye-ve Tanzanya-turlarını satmamalarını istemesi bu yorumu doğruluyor.

Bu konuda yaşanan bir başka önemli gelişme, Rusya'nın beş buçuk yıllık aranın ardından Mısır uçuşlarını başlatma kararı alması oldu. Sina üzerinde bir Rus yolcu uçağının düşürülmesiyle uygulamaya konulan yasak beklendiği gibi mayıs ayı içinde kaldırılırsa Türkiye'yi bekleyen Rus turistlerin bir bölümünün Mısır'a kayması olasılığı doğacak.

Tüm bunlara Gürcistan üzerinden Rusya'ya geçmek isteyen Türk TIR'larının, Rus tarafının her gün belirli sayıda araca izin vermesi nedeniyle uzun kuyruklar oluşturması eklenebilir. Ancak bu durumun siyasi bir nedeni olup olmadığı kesin değil. 

Her şeye rağmen tüm bu yaşananların ilişkilerde yarattığı soğukluğun en azından bugün itibarıyla krize dönüşmeme olasılığı bulunuyor. Bunun nedeni, koşulların dayatmasıyla beraber çalışmak durumunda kalan iki ülkenin-Suriye örneğindeki gibi- görüş ayrılıklarıyla yaşamasını zaman içinde öğrenmiş olması. Ayrıca, ABD ile ilişkilerdeki gerilimin tırmandığı bir dönemde Türkiye Rusya ile görüş ayrılıklarını büyütmemek durumunda.

Ankara-Moskova hattındaki asıl sorun, tarafların kısa vadeli çıkarlara öncelik vermesi, ilişkilerin dışarıdan esen rüzgârlara açık olması ve kırılgan bir hat üzerinde ilerlenmesi.

Etiketler:  Rusya Diplomasi