Operasyon GameStop

Operasyon GameStop

31 Ocak 2021 Pazar  |   Köşe Yazıları

Mustafa Kemal Eriç

Amsterdam 1600’lu yıllarda dünyanın ticaret ve finans merkeziydi. İlk hisse senedi borsalarının kuruluşu ve borsa tahtalarının boy göstermesi, ilk finansal piyasa çöküşü ve o dönem için büyük sermaye hareketleri hep Amsterdam’da gerçekleşmişti. Kentin albenisi öylesine güçlüydü ki Amerika’ya göçen ilk Hollandalı gruplar Manhattan adasını 1624 yılında  "Yeni Amsterdam" diye adlandırdılar. Ama  sonradan gelen İngiliz göçmenler, Hollandalıların kurduğu bu koloniyi 1664’te ele geçirdiler ve New York adını verdiler. 

Bu girişten amaç: Hisse senedi çıkararak, bankalardan borç almaya gerek duymadan şirket işlerini büyütmek için sermaye elde etmenin 400 yıldan uzun bir tarihi var. Bu tarihsel süreç içinde ve özellikle de 20. yüzyıldan başlayarak, hisse senedi ticareti kendi içinde bir sektöre dönüştü ve her gelişen mali krizle birlikte hisse senedi=kağıt ticaretinin yarattığı tadından yenmez kârlı işlemler yeni yeni kağıt türleri yaratılarak genişletildi. Önce bono piyasaları oluştu, daha sonra ev almak için borçlanma (mortgage) yöntemi hızla yayılmaya başladı, bu borçlar alınıp satılmaya başlandı, daha sonra bankacılar birbirlerine ve ticari firmaların kendilerine olan borçlarını senetler halinde değiş tokuş etmeye başladılar, ardından kredi piyasaları gelişti, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra küresel anlamda bir kredi kartı kullanımı patlaması yaşandı, borç+faiz zenginleşme araçları arasında en ön sırayı aldı ve daha sonra da borçlar ve faizler de türev (derivatives) olarak adlandırabileceğimiz yeni para ticareti araçları yoluyla günümüzün başat ekonomik söyleminin ortasına oturdular.

Geçen hafta yaşanan, internetteki Reddit platformu üzerinden gerçekleştirilen bir koordinasyonla, özellikle 20-30 yaş civarı gençlerin çoğunluğunu oluşturduğu bireysel küçük yatırımcılar grubu finansal piyasalarda egemen olan dev sermaye şirketlerine büyük bir darbe vurdu. “Hedgefunds” adıyla bilinen bu büyük piyasa oyuncularının en önemli kazanç kapılarından biri, değerinin düşeceğini tahmin ettiği hisse senetlerinin değer kaybı için önceden bir tür bahse girip o düşüş sonucunda elde ettikleri gelirler. “Short selling” olarak bilinen bu işlemlerde, adı geçen piyasa oyuncuları, X firmasının hisselerinin altı ay sonra diyelim yüzde 35 oranında değer kaybedeceğini hesaplayarak, bu hisseleri örneğin bugün piyasadan borç alarak satın alıp hemen elde çıkarıyorlar. Altı ay sonra hisse senedi fiyatı gerçekten düştüğünde bu hisseleri düşmüş fiyattan tekrar satın alıp altı ay önce borç olarak aldıkları tahtaya iade ediyorlar, böylece yüksek fiyattan satıp düşük fiyattan alarak ettikleri kârı cebe indiriyorlar.

İşte Reddit platformunun kullanıcıları, GameStop adlı bilgisayar oyunları üretip satan firmanın hisseleri üzerinden oynanan bu oyunu bozdular. Büyük finansal oyuncular GameStop hisselerinin düşüş üzerine büyük planlar yapmışlardı ancak Reddit platformundaki küçük yatırımcılar kimisi 100, kimisi 1000 dolarlık birikimleriyle  GameStop hisselerine hücum edince şirket bir gün içinde yüzde 700 değer kazandı, GameStop hisselerinin düşüşü üzerine kumar oynayan finansal firmalar bir gün içinde 5 milyar dolar zarar ettiler. Bu hızlı yükseliş yüzünden, Robinhood, İnteractive Trade gibi, küçük yatırımcılardan komisyon almadan hisse senedi ticaretine zemin sağlayan platformlar GameStop hisselerinin ticaretini durdurdu. Konu siyasi düzeye taşındı, Demokrat Parti’nin en sol kanadındaki bir Kongre üyesiyle Donald Trump’ın en sadık destekçisi bir senatör eşanlı tweetler atarak hisse senedi işlemlerinin durdurulmasını protesto ettiler. 

Kutlanacak bir zafer mi? 

Küçük yatırımcının büyük finansal sermayenin sırtını yere getirmeye başardığı bu operasyon dolayısıyla sevinmeli miyiz? Bu belki GameStop operasyonunun arka planındaki büyük tabloyu görmeyenler için kabul edilebilir bir tavır olabilir. 

Ama sonuçta bu gelişme sadece temel bir sorunun derinleşmesi anlamına geliyor: Finansallaşan ekonominin, arz-talep ekonomisinden tamamen koparak manipülasyona bütünüyle açık hale geldiği bir ortamda manipülasyon unsurlarına biri daha katıldı, küçük yatırımcı. Bunu olanaklı hale getiren bilişim teknolojisi/internet de bu manipülasyonun katlanarak büyümesi için ne kadar uygun bir zemin olduğunu kanıtladı. 

Bundan sonra büyük finansal sermayenin elini kolunu bağlayıp oturmasını beklemek saflık olacaktır. Goldman Sachs, JP Morgan ve Citi Bank gibi bankalarla Charles Schwab, BlackRock gibi büyük fon yöneticisi şirketlerin, böyle bir tuzağa bir daha düşmemek için Kongre’nin yeni düzenlemeler yapması için lobicilerini hemen harekete geçireceklerinden kuşku duyulmamalı. 

Sadece bir kaç gün önce yayınlanan bir habere göre, ABD’nin yeni Hazine Bakan, eski Fed başkanı Janet Yellen 2019 ve 2020 yıllarında, GameStop olayında milyarlarca dolar zarara uğrayan bir kaç şirketin toplantılarında yaptığı konuşmalar için 810 bin dolarcık tahsil etmiş. "Bozacının tanığı şıracı" deyimi için bundan daha güzel bir örnek olabilir mi? 

Sonuç olarak, küçük yatırımcının borsa oyunlarında büyük sermayeye pes ettirebileceğini düşünmek hayal gücüne fazla mesai yaptırmayı gerektiriyor. Büyük sermaye, cebindeki politikacılarla her zaman kazanacaktır, neoliberal kapitalizm tahtını koruduğu sürece. Kutlanacak gerçek zafer ancak emeğin yarattığı değerden hak ettiği payı alabildiği zaman taçlanacaktır.