Kırım'daki referandum: Bu daha baslangıç...Analiz

Kırım'daki referandum: Bu daha baslangıç...Analiz

17 Mart 2014 Pazartesi  |   Köşe Yazıları

Kağıt üzerinde hala Ukrayna'ya ait görünen Kırım'da yapılan referandumdan tahmin edildiği gibi "Rusya'ya bağlanma" kararı çıktı.

Yine tahmin edildiği gibi, sadece ve sadece Rusya'nın tanıdığı referanduma Batılı ülkeler sert tepki gösterdi. Oylama biter bitmez Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'i arayan ABD Başkanı Barack Obama, bu durumun Rusya'ya yeni "bedeller ödeteceği" uyarısında bulundu, daha doğrusu açıkça tehdit etti.

Kırım'da bundan sonra hangi gelişmelerin yaşanabileceğine bakmadan önce "bugüne nasıl gelindi" sorusuna yanıt aramak gerekiyor.

Rusya'yı güçsüz ve sınırlı nüfuz alanına sahip bölgesel bir ülke konumunda tutmak isteyen Batı, Sovyetlerin dağılmasından bu yana planlı bir "kuşatma harekatı" içinde. Rusya'nın bütün çevresini sarmaya çalıştığı "hava yastığı"nı Avrupa ülkeleri Ukrayna üzerinden patlatmaya çalışınca Kiev kan gölüne döndü ve Moskova yanlısı olarak bilinen Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç kaçmak zorunda kaldı. Ukrayna'nın en büyük sorunu, bağımsızlığını kazanmasından bu yana geçen 23 yılda devleti bir türlü güçlendirememesi ve ülkenin pratikte iki bölünmesini engelleyememesi. Ukrayna'nın yarısı, yüz yıllardır birlikte yaşadıkları Ruslar yola devam etmek, kalan yarısı ise artık yeni bir yol, yani Batı tarzı demokrasinin yolunda yürümek istiyor.

Kiev'de Yanukoviç iktidarının devrilmesinin ardından Rusya sürpriz – kimilerine göre ise beklenen- bir hamle yaptı ve Kırım'da yönetimi fiili olarak ele geçirdi. 1954 yılına kadar Rusya'ya ait olan Kırım'da zaten nüfusun büyük bölümü Ruslardan oluşuyor. Ayrıca, Rusya'nın Karadeniz donanmasının karargahı da yüzyıllardır Kırım'ın Sivastopol (Akyar) kentinde bulunuyor. Böylece Rusya, Ukrayna sınırında bir anda Batı'yı görme olasılığına karşı stratejik bir hamle yapmış oldu.

Peki, bundan sonra ne olabilir?

Öyle görünüyor ki, referandum kararını cebine koyan Putin belki hemen değil ama yaklaşık bir yıllık süreç içinde Kırım'ın Rusya'ya bağlanmasına yeşil ışık yakacak. Ukrayna'nın bu durumu değiştirmek için askeri seçeneğe başvurma olasılığı son derece zayıf. Batı'nın Ukrayna için Rusya ile savaşa tutuşması olasılığı aynı şekilde son derece az. Yaptırımlarla Rusya'nın geri adım atacağını düşünmek de fazla iyimser bir bakış açısı.

Bu noktada, Kırım yarımadasının gerçek sahibi olan, ancak şu anda azınlıkta bulunan Kırım Tatarlarının durumuna da bakmak gerekiyor. Tarihsel nedenlerle Tatarlar Rusya çatısı altında yaşamak istemiyor, bu tabii anlaşılır bir durum. Ama Kırım Tatarlarının, Ukrayna yönetiminde geçen 23 yıl boyunca ellerine ne geçtiği sorusuna yanıt araması gerekiyor. Aslında yanıt belli: Kocaman bir hiç.

Geçen hafta Tatarların lideri Mustafa Cemiloğlu ile telefonda görüşen Putin, "cömert" bir teklifte bulundu. Buna göre, Kırım Tatar Milli Meclis'i ilk kez yasal statü kazanacak, Tatar dili, yani Türkçe resmi diller arasında yer alacak, ayrıca Tatarlara yönetimde söz hakkı verilecek. Ukrayna'nın 23 yılda "hiçbir şey" vermediği göz önüne alınırsa gerçekten "cömert" bir teklif. Tabii, son kararı Tatarların kendisinin vermesi gerekiyor. Bu arada, Cemiloğlu'na göre başka bir tehlike de, Kırım'daki Rus varlığına karşı savaşmaya hazırlanan radikal dinci güçler...

Batı ve Ukrayna Rusya'yı zorla atamayacağına göre, Kırım öyle ya da böyle Moskova'ya bağlı, en azından onun ekseninde kalacak gözüküyor. Zayıf bir olasılık, Rusya referandumda cebine koyduğu Kırım kozunu, Ukrayna'da kendisine düşman bir yönetim kurulmasını engellemek için de kullanabilir. Büyük olasılıkla, Batı ne kadar bağırıp çağırsa da Kırım'ın artık Rusya'ya ait olduğunu şimdiden kabulleniyor. Ama buna karşılık Batı Rusya'ya artık biraz daha yaklaşmış durumda.

Bundan sonraki gelişmeleri, Rusya'nın yörüngesinde yaşamak isteyen Doğu Ukrayna'nn alacağı tutum belirleyecek. Eğer, zaten çoğu Rus olan Doğu Ukraynalılar Kırım'dan cesaret alırsa Ukrayna'nın parçalanması kaçınılmaz hale gelecek. 

Kısacası, Kırım referandumu bir son değil, tehlikeli bir sürecin başlangıcı olacak görünüyor.

 

Cenk Başlamış

 

17.3.2014

 

Etiketler:  Eleştiri Medya