İskandinav dilleri zamanla kaybolur mu?

İskandinav dilleri zamanla kaybolur mu?

24 Temmuz 2021 Cumartesi  |   Serbest Kürsü

Halil Ocaklı (halilocakli@yahoo.com)

İskandinav dilleri olarak bilinen Norveççe, İsveççe, Danca, İzlandaca (ve Faroece), dil biliminde "Kuzey Germen Dilleri" olarak kümelendirilir. Finlandiya, aynı yarımada üzerinde yer almasına karşın İskandinav sayılmazken, Danimarka yarımadada yer almamasına karşın İskandinav sayılır. Yaygın inanışın tersine Fince bir Hint-Avrupa dili değil, Macarca, Estonca, Sámi ve Karelya dilleriyle birlikte Ural dil ailesine bağlıdır.  

İngilizce, İspanyolca, Arapça, Rusça gibi çok geniş coğrafyalara yayılmış dillerin gelecekte yaşar kalacağını öngörmek zor değil. Ayrıca konuşan kişi sayısının çokluğu bakımından Mandarin Çincesi, Hintçe, Almanca, Fransızca, Japonca, Filipince, Farsça ve Türkçe gibi dillerin de varlığını sürdüreceği öngörülebilir.  

İskandinav dillerinin gelecekte bugünken daha önemli olacakları kanısında değilim. Başka bir deyişle, İskandinav dilleri coğrafi yayılım ya da konuşan kişi sayısı bakımından geleceği parlak diller arasında görünmüyor. BM yayınlarına göre (2016-UN DESA), her iki haftada bir dil ölüyor. Bu gidişle 100 yıl içinde dünya dillerinin yarısından fazlasının kaybolacağı hesaplanıyor.  

Doğal yıkımlar, salgınlar, ekonomik, politik ya da kültürel nedenler bir dilin konuşulduğu alanın daralmasına, konuşanların giderek yok olmasına yol açabilir. Şimdilerde dillerin ölümüne neden olan diğer güçlü bir faktör aşırı küreselleşmedir. 

Bazen insanlar siyasi baskılardan kaçınmak için ana dilini genç kuşaklara öğretmeyip, başka bir dili benimseyebilir. Bazen de insanlar gönüllü olarak İngilizce, Fransızca, Rusça gibi bölgesel baskın bir dili tercih ederek, ana dil yeterliliğini kaybediyor olabilir. Sömürgeler dönemi bir yana, günümüzde popüler kültüre yön veren toplumların İngilizce konuşması, bu dilin bir dünya dili olduğu savını güçlendirmekte. 

Bu noktada Fincenin özel konumuna değinmekte yarar var. Bir Hint-Avrupa dili olmayan Fince, İngilizceden etkilenme derecesi bakımından diğer dillere oranla daha dirençli görünüyor. Bu nedenle İskandinav dillerine göre daha uzun yaşar kalma şansı olabilir. 

İskandinav dillerinin İngiliz dili ve kültürü üzerinde ciddi etkileri oldu. İngilizler İskandinav dillerinden yıllar boyunca birçok sözcük ödünçledi. Özellikle 8. ve 9. yüzyıllarda Britanya Adaları'nı sömürgeleştiren maceracı Viking topluluklarının kurduğu yüzlerce yerleşim adında İskandinav izlerine hala rastlanmakta. 

Gel gör ki, rüzgâr zamanla ters döner ve İngilizce İskandinav dillerini etkiliyor. İskandinav gençlerin dağarcığına yerleşen İngilizce sözcükler, kuşaklar arasında artık çarpıcı dil farkları yaratıyor. Üstelik İngilizce yalnız İskandinav ülkelerinde değil, örneğin ana dil konusunda tutuculuğu ile bilinen Fransa ve Almanya'da bile gençlerin dilini işgal etmeyi sürdürüyor. 

Bazı dilciler 140-150 yıl sonrasına bakarak, İskandinav dillerini "yaşamsal tehdit altındaki diller" kategorisine almanın doğru olacağını savunuyor. göçmenliğin artması ve İngilizcenin birçok firmada çalışma dili haline gelmesiyle, İskandinav dillerinin İngilizce karşısında yaşamsal tehdit altında olacağı öne sürülüyor. 

İngilizcenin İskandinav dilleri için büyük bir tehdit olduğu görüşüne katılmıyorum. Kişisel görüşüm, yerel lehçeler ve azınlık dillerinin zamanla unutulacağı ancak ana İskandinav dillerinin yok olmayacağı yönündedir.  

Önümüzdeki yüzyılda iklim değişikliğine bağlı modern göçlerde önemli artışlar yaşanacak olsa da İskandinav dilleri unutulmayacaktır. Bununla birlikte İskandinav dillerinin unutulmamak için kendi arasında yeni bir hibrit dil türetmeyi deneyeceğine ve bunda başarılı olacağına inanıyorum.  

AB ülkeleri arasında bir hibrit dil yaratma girişimi başarılı olamayabilir ancak zaten yakın akraba olan Norveççe, İsveççe, Danca, İzlandaca kaynaşarak bir ortak dil türetebilir. Ortak kültürel geçmişe ve birbirinin ülkesinde yerleşme hakkına sahip olma ayrıcalığı, İskandinav dillerini birleşik direnç noktasında buluşturacak, hibrit bir dil geliştirme olasılığını güçlendirecektir.