Evrim tarihi yeniden yazılıyor

Evrim tarihi yeniden yazılıyor

1 Mayıs 2021 Cumartesi  |   Serbest Kürsü

Halil Ocaklı (halilocakli@yahoo.com)

1974 yılında kuzeydoğu Etiyopya'nın Afar bölgesinde yürütülen kazılarda bir insansı (hominin) fosili bulundu. Afar adı aynı zamanda kıtanın adını da kök vermiştir: Terra Afarica > Tozlu topraklar. Fransız, Amerikalı ve Etiyopyalı bilim insanları bu heyecan verici keşfi birlikte yaptı.  

Toprak altından tek bir iskelete ait kol, bacak, omurga, kaburga, leğen kemiği, alt çene ve kafatasından parçalar çıkarıldı. Lucy bulunan en eski insanı iskeleti değil, Ardi'nin çok daha yaşlı olduğunu biliyoruz. Ancak Lucy fosilinde ilk kez tek bir insansı iskeletinin neredeyse yarısı bir araya getirilmiş oldu. Leğen kemiği, yirmilik dişi ve bazı kemiklerin yapısı, kalıntıların genç bir kadına ait olduğunu gösteriyordu.  

Kazı ekibi iskelete bir ad vermek istediğinde ilginç bir olay yaşanır. Bir akşam kamp ateşi sohbetinde dinlemekte oldukları Beatles'in "Lucy in the Sky" adlı parçasından esinle, fosile Lucy adı verildi. Fosil beklenmediği kadar yaşlıydı hatta 3.2 milyon yıl ile o güne kadar bulunan en eski insansılardan biriydi.  

Lucy, insanda ve maymunda görülen özelliklere sahipti. Başparmağın eldeki konumu ve uzunluğu insan eline benziyordu ancak uzun kolları ile kısa bacakları maymunu andırıyordu. Lucy'nin beyni modern insanın beyninden küçüktü fakat şempanzeninkinden büyüktü.  

Leğen kemiği insanınkine benzerken, göğüs kafesi daha çok şempanzeninkine benziyordu. Omurga yapısı ise bitki, meyve, yaprak, kabuklu yemiş ve otsu yiyeceklerin sindirimi için esas olan uzun bağırsak kanalına sahipti 

Lucy öldüğünde boyu yalnızca 1.05 metre, kilosu ise 29 idi. Çoğunlukla ağaçlarda yaşayan Lucy'nin bacak kemiği kırıkları, ağaçtan düştükten sonra ayağa kalkamayıp ölmüş olabileceğine işaret ediyor.  

İnsansıların yerde yürüme alışkanlığı geliştikçe ağaçlardaki hareket yeteneğinin gerilediği, düşmelerin bu nedenle yaşanmış olabileceği düşünülüyor. Lucy'nin iskeleti bulunduğu yere yakın bir olan Addis Ababa Ulusal Müzesi'nde çok özel bir kasada saklanıyor. 

Modern insanın atalarından biri olduğu kesinleşen bu iskeletin daha önce bilinmeyen bir türe ait olduğu anlaşıldı. Böylece Lucy bilim tarihi sayfalarında "Australopithecus Afarensis" türünün ilk üyesi olarak yerini aldı.  

İki ayaklı gezerlik evrimi 4,4 milyon yıl önce gerçekleşince insansılar daha elverişli iklimlerde yiyecek, sığınak ve eş aramaya yöneldi. Lucy'nin diz yapısı iki ayak üzerinde yürüyebildiğini ancak Homo Erectus insanı gibi günlerce dik yürüyebilecek anatomiye henüz sahip olmadığını gösteriyordu. O insanın evrim yolculuğundaki bir ara türü temsil ediyordu. 

İki ayaklı yürüyüş evrimini izleyen 1,5 milyon yıl içinde insansıların beyin ölçüsü ikiye katlanarak 800 cc oldu. Lucy’nin türünün beyin sığasının da iki ayaklı gezerlik sayesinde büyüdüğü düşünülüyor.  

Lucy ve çağdaşı homininlerin normal koşullarda başka canlıları öldürüp yemediği anlaşılıyor. İnsansı atalar yaklaşık 500 bin yıl önce yemeği pişirmeyi öğrenene kadar büyük oranda vejetaryendi. 

Ancak Cambridge Üniversitesi'nden Benjamin Buckley'nin yürüttüğü araştırmalar şu ilginç sonucu ortaya koyuyor: İnsansılar kıtlıkta yaşar kalabilmek için ölmüş canlıların iliğini yemiş olabilir. Ayrıca liderlik için çekişen alfa erkekler, çiftleşme döneminde daha saldırgan hale gelebilmek için avlanıp et yemiş olabilir.