Erken yaşta dil öğrenmenin avantajları

Erken yaşta dil öğrenmenin avantajları

12 Haziran 2021 Cumartesi  |   Serbest Kürsü

Halil Ocaklı (halilocakli@yahoo.com)

Bebekler ilk günden itibaren anneyle ve diğer aile yakınlarıyla girdikleri etkileşim sayesinde anadillerini öğrenir. Yoğun etkileşimle birlikte her bebek dile yakınlık kazanır, dilin kendisini yakalamasına ve içine çekmesine izin verir. Bu dönem bebekler açısından karmaşık olmayan, tam tersine kalıtsal olduğu için olağan ve organik biçimde ilerleyen bir süreçtir. 

Konuşulanları anlamak için bebeklerin, sözcüklerden önce tekil sesleri kavramaya çalıştıklarını biliyoruz. Sözcüklerin içindeki sesleri ayrıştırmak gerektiği bilgisi, bebeğin fabrika ayarlarında bulunur. Bu bilişsel işlev bebek daha anne karnındayken etkinleşir. Miniklerin ağlarken çıkardığı melodiler, anne karnındayken çevreden duyduğu seslerle biçimlenir. Aslında bebekler henüz konuşmayı öğrenmeden, seslerle iletişim kurmayı öğrenir. 

Dil ediniminin dört aşaması şöyledir: O minik beyinler ilk aşamada duydukları sesleri ayrıştırır, ikinci aşamada bu sesleri tekil ya da eklemeli olarak yineler. Üçüncü aşamada "tersine mühendislikle" aynı sesleri bu kez farklı sözcüklerle eşleştirir ve dördüncü aşamada ise sözcükleri nesneler ve kişilerle eşleştirir. 

Çocuklar aile ortamı dışında, başka çocuklarla oynayarak da dillerini geliştirme olanağı bulur. Sosyal bir ortamda büyüyen çocuklar, çevrelerinde kullanılan dili veya dilleri kolayca edinir. Yetişkinler yeni bir dil öğrenirken bunu ana dil üzerinden filtreleyerek yapar ve süreç yavaş işler. Halbuki ana dil filtresi kullanmayan çocuklarda tüm diller beyinin aynı alanında işlenir ve süreç inanılmaz bir hızla ilerler. Çocuk her bir nesnenin bir çok adı olduğunu düşünür. 

Sesleri ve sözleri aynen duydukları gibi yineleyen miniklerin telaffuzu, öğrendikleri tüm dillerde ana dil düzeyinde olur. Çok dilli olmak aynı zamanda çok kültürlü olmak anlamına gelir ve çocuğa dünyanın her yerinden insanlarla iletişim kurma kolaylığı sağlar. 

Çok dilli büyütülen bebeğin aynı kişilerden hep aynı dili duyması önerilir. Örneğin annenin Rusça babanın Türkçe konuşabildiğini ele alalım. Çocuk tercihen 1,5 yaşına gelip basit cümleler kurana kadar bebekle anne yalnızca Rusça, baba ise Türkçe konuşmalı. Anne baba kendi arasında Türkçe ya da Rusça konuşabilir, bunda bir sakınca yok. Ancak mesela annenin bebekle hem Rusça hem de Türkçe konuşması önerilmez. 

Bazı aileler özel öğretmen tutmak yoluyla bebeklerini çok dilli yetiştiriyorlar. İmkanı olan herkesin bunu yapmasında yarar var. Osmanlının İstanbul eliti, köşkte çocuklara dil öğretmesi için İsviçre'den çok dilli "mürebbiye" getiriyordu. Fransızca ve Almanca o zamanlar moda dillerdi. Şimdi artık yavrumuzun öğrenmesini istediğimiz dilleri YouTube üzerinden dinletme olanağımız var. Her çocuk her dili edinebilir. 

Dil öğrenmeye erken yaşta başlamak çocuğa ömür boyu sürecek bilişsel ve sosyal avantajlar sağlar. Çok dilli büyüyen çocuklar odaklanma, etkin dinleme, eleştirel düşünme, çözümcülük, gelişmiş bellek, çoklu görev yeteneği, dengeli öz güven, yaratıcılık ve esneklik gibi avantajlara sahip oluyorlar.  

Araştırmalar, bu öğrencilerde hata yapma korkusunun daha düşük olduğunu ortaya koyuyor. Çok dilli büyümenin yaşlılıkta zihinsel yaşlanmayı ve bilişsel gerilemeyi durdurmaya yardımcı olduğu yönünde bulgular var. 

Yapay zekalı çeviri teknolojileri hızla ilerliyor ancak iş dünyasında yabancı dil bilmenin önemini yakın zamanda değiştirecek gibi görünmüyor. Çok iyi düzeyde İngilizce bilmek iş bulma şansını % 20 artırırken, sonraki her yabancı dil % 10 daha artırmakta. Üstelik yabancı dil bilenler dünyanın her yerinde daha yüksek maaş ve daha kolay terfi alabiliyor.  

Küçük yaşta dil öğrenenler yaşlandıklarında hala diğer yaşıtlarından daha hızlı dil öğrenebilir. Değerli hocamız Celal Şengör'ün uzun yıllardır aile şoförlüğünü yapan Cevdet Mutlu'nun böyle bir deneyimi olmuş. Şengör ailesinin oğlu Asım Şengör'ün anlattığına göre, hocamız ABD'ye davet edildiğinde, Cevdet bey de onlarla birlikte gider.  

Çocukluğunda Sırpça, Bulgarca, Makedonca ve Rusça öğrenen Cevdet Bey, Amerika'da 3 ayda İngilizce sohbet edebilecek yetkinliğe kavuşur. O dilleri çocukluğunda öğrenmemiş olsaydı, Cevdet Bey 45'li yaşlarında İngilizceyi bu kadar hızlı öğrenmezdi.