BİA'nın 3 aylık Medya Gözlem Raporu

BİA'nın 3 aylık Medya Gözlem Raporu

3 Mayıs 2021 Pazartesi  |   iyi

Ocak-Şubat- Mart 2021 döneminde, geçmiş dönemlerde olduğu gibi Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ve Halkların Demokratik Partisi (HDP) muhalefet partilerinden gelen soru önergeleri gündemdeydi. Medya alanında kangrenleşen gazetecilere yönelik şiddet, basın kartları ve Basın İlan Kurumu'nun (BİK) eleştirel medyaya kestiği resmi ilan cezalar gibi sorunlar önergelere konu oldu. 

HDP Kocaeli Milletvekili ve Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Üyesi Ömer Faruk Gergerlioğlu, Terörle Mücadele Kanunu (TMK) ile Türk Ceza Kanunu'nda (TCK) Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi verdi. CHP İstanbul Milletvekili ve Meclis İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu Başkanvekili Sezgin Tanrıkulu, son yıllarda artan ve Levent Gültekin örneğiyle kendisini gösteren gazetecilere yönelik saldırılara ilişkin Meclis Araştırması Önergesi verdi. CHP İstanbul Milletvekili Özgür Karabat'ın BİK cezalarının gazetelere göre dağılımına ilişkin önergesi üç ay sonra yüzeysel yanıt buldu. 

Yılın ilk üç ayında ulusal ve uluslararası gazetecilik örgütleri, 10 Ocak Çalışan Gazeteciler Günü, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü, İnsan Hakları Eylem Planı ve Türkiye'deki gazeteci yargılamaları ve medyaya yönelik şiddet dolayısıyla yoğun bir dayanışma yürüttü. Açıklamalarda, kadın gazetecilere yönelik taciz ve saldırıların medya çeşitliliğini yansıtmada çok belirgin sonuçları olduğu, keyfi yargılama ve tutuklamalarının gazeteciler üzerinde yıldırıcı etki yaptığı, antidemokratik uygulamalarla İnsan Hakları Eylem Planı'nın açık çelişki gösterdiği vurgulandı. 

31 Mart 2019 Yerel Seçimleri'nden beri gazetecilerin iktidar yetkililerinin suskunluğu altında sokak saldırılarının hedefi olması, Levent Gültekin örneğinde de büyük tepkilere yol açtı. Bu ortamda, Bursa'da bir radyocu, yorumlarını beğenmeyen bir dinleyicisi tarafından öldürüldü. 

Twitter da Türkiye'den günlük erişimi 1 milyondan fazla olan yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcıları için çıkarılan ve Ekim 2020'de yürürlüğe giren düzenleme gereği Türkiye'de temsilci bulunduracağını açıkladı. Bu durumda, bir tek Pinterest platformu Türkiye'de temsilci belirlemedi. 

Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın "özgür birey, güçlü toplum, daha demokratik bir Türkiye" mesajıyla 2 Mart'ta açıkladığı ve 2023'e kadar süreceği ifade edilen "İnsan Hakları Eylem Planı", iktidarın 19 yılda temel haklar yönünde hedeflere varamadığını gösterdi ve eleştiri topladı. 

Adalet Bakanlığı, Cumhuriyet Başsavcılıklarına yazdığı yazıyla "Cumhurbaşkanı'na hakaret" (TCK 299) ve "Türk milleti, Türkiye Cumhuriyeti devleti ve devletin kurumlarını aşağılama" suçu (TCK 301) kapsamındaki dosyalarla ilgili ayrıntılı bilgi talep etti. 

Twitter da temsilci atıyor: Ulaştırma ve Altyapı Bakan Yardımcısı Ömer Fatih Sayan, 1 Ekim 2020 itibarıyla yürürlüğe giren sosyal medya platformlarına ilişkin düzenleme gereği, Türkiye'den günlük erişimi 1 milyondan fazla olan yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcılardan Twitter'ın da Türkiye'de temsilci bulunduracağını açıkladı. Sayan, "İnternet trafiği bant genişliğinin daraltılması yaptırımı uygulanmadan Twitter'ın da 7253 sayılı Kanun'un getirdiği yükümlülükleri yerine getireceğini açıklaması sevindirici. Twitter tarafından bildirilen temsilci atama kararı ile Pinterest dışında ülkemizde temsilcisi olmayan sosyal ağ sağlayıcısı kalmadı. Temsilci atamaya yönelik Pinterest'in yaptığı çalışmaları da yakından takip ediyoruz" ifadesini kullandı (20 Mart). 

İnsan Hakları Eylem Planı: AKP'li Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın "özgür birey, güçlü toplum, daha demokratik bir Türkiye" mesajıyla 2 Mart'ta açıkladığı "İnsan Hakları Eylem Planı"nın amaçları arasında "Adli ve idari işleyiş, masumiyet karinesi, lekelenmeme özellikle bunun altını çiziyorum, lekelenmeme hakkı ve ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkelerini koruyan, gözeten ve güçlendiren bir yaklaşımı merkezine alır", "Hiç kimse, başkalarının kişilik haklarına saygı göstermek suretiyle yaptığı eleştirileri veya düşünce açıklamaları nedeniyle özgürlüğünden yoksun bırakılamaz", "Hukuk devleti, hak ve özgürlükler ile adaletin teminatı olarak her alanda tahkim edilir" ve "Haklarının ihlal edildiğini iddia eden herkes, etkili kanun yollarına zahmetsiz şekilde erişebilir, adalete erişim, hak ve özgürlüklere saygının esasıdır" ifadeleri de yer alıyor. 11 ilke, dokuz amaç ve 300'den fazla faaliyetin yer alması öngörülen planın bir kısmının TBMM'ye sunulacak yeni bir yargı paketi yoluyla, diğer bir bölümünün de idari kararlarla hayata geçirilmesi planlanıyor. 18 yıllık AKP iktidarında bitmeyen temel hakların genişletmesine ilişkin düzenlemelerin 2023'e kadar süreceği belirtiliyor (2 Mart). 

AYM'den Anadolu Ajansı kararı: Anayasa Mahkemesi (AYM), Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı'nın Anadolu Ajansı'nın "faaliyet" ve "örgütlenme ve insan kaynakları yönetimi" üzerindeki denetim yetkisini anayasaya aykırı bularak iptal etti. Anayasaya göre Anadolu Ajansı'nın (AA) özerk ve yayınlarının tarafsız olduğuna dikkat çekilen kararda, "Ajansın faaliyetlerinin yürütmenin içinde yer alan ve Cumhurbaşkanlığına bağlı olan başkanlıkça denetlenmesi, ajansın özerkliğiyle bağdaşmadığı gibi yayınlarının tarafsızlığını da etkileme ihtimalini barındırmaktadır" denildi (24 Şubat). 

WhatsApp'tan Facebook'a veri akışına durdurma: Rekabet Kurulu, Facebook'la veri paylaşmasının önünü açan Küresel WhatsApp haberleşme uygulamasına ait gizlilik sözleşmesine durdurma getirdi. Karara göre Facebook, Türkiye'deki kullanıcılar için WhatsApp kullanıcılarının verilerinin 8 Şubat 2021'den itibaren başka hizmetler için kullanılmasına yönelik getirdiği koşulları durduracak (15 Şubat). 

Twitter, Periscope ve Pinterest'e reklam kesildi: Resmi Gazete'de yayımlanan kararla, Türkiye'de milyonlarca kullanıcısı bulunduğu halde temsilci atamayan sosyal medya ağlarından Twitter, Periscope ve Pinterest'in Türkiye'den reklam alması durduruldu. Twitter hesabından açıklama yapan Ulaştırma ve Altyapı Bakan Yardımcısı Ömer Fatih Sayan, "Dileriz ki hala temsilcisini bildirmeyen Twitter ve Pinterest de ivedilikle gerekli adımları atar" dedi (19 Ocak). 

Facebook da Türkiye'de temsilci atayacak: Uluslararası sosyal medya platformlarından Facebook, Türkiye'de temsilci olarak bir tüzel kişilik atama sürecini başlatmaya karar verdiklerini açıkladı. Facebook, "Türkiye yetkilileri, kendi kullanım kurallarımıza uygun olan içeriklerin silinmesi için ısrarcı olursa temsilcimizi geri çekeriz" uyarısı da yaptı. Türkiye'de kısa süre önce yeniden düzenlenen ve sosyal medya platformları için yeni yükümlülükler getiren 5651 sayılı Kanun hakkındaki gelişmelerin ilk günden bu yana yakından takip edildiğini aktaran Facebook, aldıkları kararın Facebook Topluluk Standartları'nı ya da devlet kurumları tarafından yapılan içerik kaldırma taleplerinin incelenme süreçlerini değiştirmediğini, ilkelere uygun olmayacak şekilde hareket etmelerinin istenmesi halinde ise atadıkları temsilciyi geri çekeceklerini duyurdu (18 Ocak).

Raporun devamını okumak için tıklayın