Bencil ve bencil olmayan kişilik modelleri

Bencil ve bencil olmayan kişilik modelleri

31 Ekim 2021 Pazar  |   Serbest Kürsü

Olga Ocaklı, PhD

Bilinen en eski yazılı felsefi eser olan "Veda yazmaları", kadim Hint düşünce geleneğinin temel taşlarından biridir. Veda, varoluşun altında yatan nedeni açıklayan "yanılgısız arı bilgi" anlamına gelir.  

Veda Felsefesine göre tüm insanların yaşamları boyunca ortak bir görevi  vardır bu da bilinç düzeylerini yükseltmektir. Daha açık bir deyişle, bilincimizi bencillik düzeyinden, bencil olmayan evrensellik düzeyine yükseltmektir. 

Bencillik, başkalarını dikkate almadan kendini düşünen benmerkezcilik olarak tanımlanır. Ego odaklı bilinç düzeyinde kalmış bencil kişi; "her şey benim etrafımda dönmeli, ben önemliyim" gibi bir "düşünsel duyumsama" içinde olur. 

İnsan düşünceleri, duyguları ve eylemleri metaforik olarak üç farklı renktedir. Her üçü de birleştirildiğinde tüm tonları oluşturan üç ana renk gibidir ve her insanda bulunur. Vedik psikolojide bunların her birine "karakteristik özellik" anlamında "Guna" denir. Guna kavramı, kişilik doğasının temel yasasıdır. 

Kişilik, ancak dolaylı olarak bilinebilen bu üç niteliğin farklı oranlardaki karışımı olarak tanımlanabilir. Özünde bencil olan psişik yapının ayrılmaz soyut bileşenleri olan bu üç nitelik şunlardır:  

1. Durağan (Tamas)  

2. Tutkulu (Rajas) 

3. Dengeli (Sattva).  

Kişilik modelleriyle ilişkili nitelikler ve davranışlar şöyle açıklanır: 

Durağan bilinç düzeyindeki uyuşuk, bilgisiz davranışlar (Tamas): 

• İnsanlarla ilişkilerinde egemen konumda olmak ister. Sözlerinde, davranışlarında şiddete eğilimlidir, istekler duyu organlarını doyurmak, bedenini rahatlatmakla sınırlıdır. 

• İnsan doğadan üstündür, doğayı kendi amaçları için kullanmaktan çekinmez. 

• Geçmişteki başarılar, hoş anılar hep öne çıkarılır, gelecekle ilgili kaygılıdır, egemen konumunu kaybetmekten korkar. 

• Kendi kültürü dışındaki kültürleri merak etmez, kendinden olmayanı yargılar. Kendini tanımaya gerek duymaz, insan ilişkileri kalıplar üzerinde yapılanır.  

• Bilimde, teknolojide yenilikleri umursamaz, tüm olaylara kendi dar açısından bakar, uykucudur, tembeldir, kendi sağlığıyla bile ilgilenmez. 

Tutkulu bilinç düzeyindeki hırslı, aktif davranışlar (Rajas): 

• İnsanlarla ilişkilerinde "business" odaklıdır. 

• Doğa insan tarafından sömürülebilir, gezegenin sahibi insandır. 

• Sürekli geleceği planladığından bugünü önemsemez, kendisinin ve başkalarının hayatını denetlemek ister, sürekli çeşitlilik ve değişiklik arar.  

• Başka kültürlerden ve insanlardan beğendiği yanları alır, kendisininmiş gibi davranır. Her şeyi kendisi için hak görür. 

• Doğa ritmiyle uyumsuz yaşar, kendi ritmini yaratır, kendini tanımaya, geliştirmeye gerek duymaz, sağlıkla ancak hastalandığında ilgilenir. 

Dengeli bilinç düzeyindeki aydın, temiz davranışlar (Sattva): 

• İnsanlarla ilişkilerinde uyum ve saygıya odaklanır.  

• Başka kültürlere, yeni bilgilere her zaman açıktır. 

• Doğaya, canlılara saygılıdır, dengeyi bozmamaya özen gösterir, ihtiyaca göre harcar. 

• Bugünü önemser, geçmişi deneyim olarak görür, yarının temellerinin bugünden atıldığının bilincindedir. 

• Doğa ritmiyle uyumlu yaşar, sağlığına önem verir, temiz giyinir, her koşulda olgun kişilik sergiler. 

Bir de bencil olmayan bilinç düzeyindeki dürüst, bilge davranışlar var (Shuddha sattva):  

• Evrensellik odaklıdır. İnsanlarla ilişkilerinde sevgiye, huzura değer verir. 

• Evrenle birliği ve bütünlüğü duyumsar, kendini başkalarına adamaktan çekinmez.  

• Doğayı korumaya, yenilemeye çalışır, dünyayla barışık yaşar, hastalanmaz.  

• Fiziksel bir bedenin ötesinde bir özü bulunduğu fikrini benimser. Evrende her canlının özgün bir yeri ve görevi olduğunu bilir, yargılamaz.   

• Doğa yasalarını aşan bilgiye sahiptir, tıpkı güneş gibi çevresine ışık yayar.  

Vedik bilgilere göre, her birey yogik uygulamalar yardımıyla kendi bireysel gelişim yol haritasını çıkarma yeteneğine sahiptir.. Buna göre her birimiz evrensellik yönelimli kişilik geliştirme potansiyelimizi aktive edebilir, bilinç düzeyimizi yükseltebiliriz. 

Yaşam koşulları nasıl olursa olsun, insanlar özgürce seçim yapabilir. Herkes doğduğu coğrafyaya, aile yapısına, fiziksel ve finansal olanaklarına göre kendisi için doğru kararları verme kapasitesine sahiptir. 
 

Etiketler:  Olga Ocaklı