BBC Türkçe'den 'atıf hatası' özrü

BBC Türkçe'den 'atıf hatası' özrü

24 Ağustos 2021 Salı  |   Günlük

İngiliz Yayın Kurumu BBC'nin Türkçe Servisi, kamuoyunda büyük tartışma yaratan Türkiye ve Pakistan'da Afgan mülteciler için geçici merkezler kurulacağı yönündeki haberinin bir "atıf hatası"ndan kaynaklandığını belirterek aşağıdaki açıklamayı yaptı:

"BBC Türkçe zaman zaman İngiltere medyasında çıkan Türkiye ile ilgili haberleri özetleyerek okuyucularına aktarır. 

Pazar günü de Mail on Sunday gazetesi İngiltere Savunma Bakanı Ben Wallace'ın Afganistan'dan çıkarılmaya çalışılan Afgan mültecilerle ilgili bir makalesini yayımlamış, buna ek olarak da Savunma Bakanı'nın makalesindeki bazı sözlerini de içeren ayrı bir haber yapmıştır. 

Bu haberde Savunma Bakanı'nın sözlerine ek olarak, İngiltere Savunma Bakanlığına atfen Afgan mülteciler için geçici işlem merkezleri kurulması amacıyla Türkiye ve Pakistan'ın düşünüldüğü de belirtilmiştir. 

Bu haberlerin aynı gün BBC Türkçe'de aktarılan ilk halinde ise bir atıf hatası yapılmış ve hem haberde, hem de başlıkta İngiltere Savunma Bakanı Ben Wallace'a atfen "hükümetin Afgan mülteciler için Türkiye ve Pakistan'da işlem merkezleri kurulmasını" değerlendirdiği ifadelerine yer verilmiştir. 

Bunun aslında İngiltere Savunma Bakanı'na ait ifadeler olmadığını, İngiltere Savunma Bakanlığına atfen, Türkiye ve Pakistan'ın da düşünüldüğüne ilişkin bir niyet beyanı olarak Guardian ve Mail on Sunday gazetelerinde yer almış bir bilgi olduğunu, haberde ise sehven bakana atfen aktarıldığını belirtiriz. 

İnternet sayfamızda daha sonra yapılan haberde bu hata düzeltilmiş ve İngiltere gazetelerinde yer alan söz konusu haberler ayrıntılı bir biçimde anlatılmıştır. 

Sorun bir atıf hatasından kaynaklanmıştır fakat BBC Türkçe'nin böyle hatalar yapmaması gerekir. Bu nedenle okuyucularımızdan/izleyicilerimizden özür dileriz. 

BBC Türkçe Editörü Murat Nişancıoğlu, bu açıklamanın sosyal medyada "BBC Türkçe yalan haberi için özür diledi" kampanyasına dönüştürülmesi üzerine Twitter hesabından aşağıdaki paylaşımı yaptı: 

"Yaptığımız bu açıklama bazı çevreler tarafından 'BBC Türkçe yaptığı yalan haberden dolayı özür diledi' şeklinde yorumlanmakta. Ya yaptığımız açıklama yanlış anlaşıldı, ya da anlamak istemeyenler var. 

"BBC Türkçe yaptığı açıklamada atfa ilişkin bir hata yaptığını söylemiş ve bundan dolayı özür dilemiştir. 

"Yoksa, İngiltere Savunma Bakanı Ben Wallace Mail on Sunday gazetesindeki makalesinde, Afganistan'dan İngiltere'ye nakletmek istedikleri mülteciler için çevre ülkelerde geçici işlem kampları oluşturmak istediklerini yazmıştır. Bu bir gerçektir. 

"Mail on Sunday ve Guardian gazeteleri bu konuya ilişkin ayrı haberlerinde, İngiltere Savunma Bakanlığı kaynaklarından edindikleri bilgilere dayanarak bu çevre ülkeler arasında Türkiye ve Pakistan'ın düşünüldüğünü yazmışlardır. 

"Bu haberler de iki gün geçmesine rağmen İngiltere yetkilileri tarafından yalanlanmamıştır ve her iki gazete de bu konudaki haberlerini korumaktadır. 

"BBC Türkçe'nin hatası, Savunma Bakanlığı kaynaklarının verdiği bilgiyi sanki savunma bakanının kendisi söylemiş gibi aktarmasıdır. Dilediğimiz özür, gazetecilik açısından yaptığımız ve BBC Türkçe'ye yakışmayan bu atıf hatasıdır. 

"Yaptığımız bu hata haberin iki unsurunun, yani Savunma Bakanı'nın makalesinde dile getirdiklerinin ve Savunma Bakanlığı kaynaklarının Türkiye ve Pakistan'a ilişkin verdikleri bilginin hala ortada olduğu gerçeğini değiştirmez. 

"Bunlar, anlaşılması o kadar da zor şeyler olmasa gerek."

Yanlış haberi yayımlayanlar ne yaptı?

Gazeteci Faruk Bildirici, BBC Türkçe'nin yukarıdaki açıklamayı yapmasına neden olan haberi kullanan medya kuruluşlarının özür sonrası ne yaptığını inceledi. Bildirici'nin, "Yok öyle suçu İngiliz basınına atıp kaçmak" başlıklı yazısından bir bölüm şöyle:

"...Sonuçta bir gazetecilik hatasıyla karşı karşıyayız. Bakan Wallace’ın yazısı ile hemen altında yer alan yazı karıştırılmış, gazetenin yazarları Glen Owen ve Ian Gallagher’ın yazısındaki ifade Bakan Wallace’ın sözleri gibi aktarılmış. 

Yanlış habere dayanarak açıklamalar yapan siyasetçilerin ne yapacakları siyasetin konusu. Meseleye gazetecilik açısından bakınca BBC Türkçe’nin haberini alıntılayan ya da kopyalayan internet siteleri ve gazetelerin haberlerini düzeltmeleri ve özür dilemeleri gerektiği çok açık. Fakat ne yazıkki, yanlışı net bir ifadeyle düzelten ve özür dileyen bir medya kuruluşu olmadı. 

BBC Türkçe’nin yanlış haberini kullanan medya kuruluşlarının yanlış ortaya çıktıktan sonra ne yaptıklarına tek tek bakalım: 

Sözcü sorumluluğu üzerinden attı:  Sözcü gazetesi internet sitesinde “İngiltere, Türkiye’deki ‘Afgan mülteci’ planını açıkladı, siyasetçilerden tepki yağdı” haberi yayımlandı. Basılı gazetede de 23 Ağustos’ta “İngiltere, Türkiye’deki ‘Afgan mülteci’ planını açıkladı, tepki büyük” başlıklı bir haber kullanıldı. Her iki haberde de BBC Türkçe kaynak gösterilmiyordu ama o cümle Bakan Wallace söylemiş gibi yazılmıştı. 

Sözcü bugün yayımladığı “İngiltere medyasının haberleri Türkiye’yi ayağa kaldırdı” başlıklı haberde sanki kendisi daha önce bu haberleri yayımlamamış gibi davrandı. BBC Türkçe’nin özür dilediğinden bahsetmediği gibi hatanın sorumluluğunu tümüyle “İngiltere medyası”na attı. 

Cumhuriyet, BBC’nin özrünü yayımladı: Cumhuriyet internet sitesinde, “İngiltere Savunma Bakanı Wallace: Türkiye ve Pakistan gibi ülkelerde mülteci merkezleri planlıyoruz” haberini, BBC Türkçe logosuyla kullanmıştı. Ama 23 Ağustos’ta BBCTürkçe’yi kaynak göstermeden “İngiltere’nin ‘Türkiye’de sığınmacı kampı’ planına muhalefetten tepki” haberinde Kılıçdaroğlu ve Akşener’in tepkilerine de yer verdi. 

Cumhuriyet bugün ise bir yandan “BBC: Atıf hatası yaptık” başlığıyla haberin yanlış çıktığını duyururken bir yandan da “Türkiye’de mülteci kampı kurulacağı iddialarına tepki yağdı” haberi yaptı. Cumhuriyet de sanki bir gün önce o sözleri basılı gazetede Bakan Wallace’a atfen yayımlamamış gibi davrandı. 

Karar, haberlerdeki hatadan hiç bahsetmedi:  Karar gazetesi 22 Ağustos akşamı İngiliz Bakan: Türkiye ve Pakistan gibi ülkelerde mülteci merkezleri planlıyoruz” haberi yayımladı. BBC Türkçe’nin kaynak gösterildiği bu haber, basılı gazetede yer almadı. 

Bu konudaki tüm gelişmeler, açıklamalar, muhalefetin tepkileri bugünkü basılı gazetede “İngiltere, Türkiye’de mülteci merkezi kurmak istiyor’ iddiası tepkilerin odağında” başlığı altında toplandı. Ancak ilk haberlerde Bakan Wallace’a atfen yayımlanan sözlerin yanlış olduğuna ve BBC Türkçe’nin açıklamasına yer verilmemesi eksiklikti. 

BirGün kaynak göstermişti:  BirGün gazetesi internet sitesi Pazar akşamı yayımladığı “İngiltere: Türkiye ve Pakistan gibi ülkelerde mülteci merkezleri kurmayı planlıyoruz” haberinde “BBC Türkçe’nin haberine göre” diye kaynak gösterdi. Ardından Dışişleri, Altun ve BBC Türkçe’nin açıklamalarını, siyasetçilerin tepkilerini de ayrı ayrı haber yaptı. 

BirGün bugün de “BBC Türkçe, mülteci haberi için özür diledi” haberini basılı gazetede yayımladı. Daha önce basılı gazetede bu konuda haber olmadığı ve internette de BBC Türkçe kaynak gösterildiği için BirGün’ün özür dilemesine gerek yoktu; özür haberi kullanarak daha önce yayımladığı haberlerin akıbeti hakkında okurunu bilgilendirmiş oldu."

Bildirici'nin yazısının devamını okumak için tıklayın