Az kullanılan noktalama işaretleri

Az kullanılan noktalama işaretleri

5 Temmuz 2021 Pazartesi  |   Günlük

Uzun Çizgi (—) 

Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Buna konuşma çizgisi de denir. 

Frankfurt’a gelene herkesin sorduğu şunlardır: 

— Eski şehri gezdin mi? 

— Rothschild’in evine gittin mi? 

— Goethe’nin evini gezdin mi? (Ahmet Haşim) 

Oyunlarda uzun çizgi konuşanın adından sonra da konabilir: 

Sıtkı Bey — Kaleyi kurtarmak için daha güzel bir çare var. Gerçekten ölecek adam ister. 

İslam Bey — Ben daha ölmedim. (Namık Kemal) 

UYARI: Konuşmalar tırnak içinde verildiğinde uzun çizgi kul­lanılmaz. 

Arabamız tutarken Erciyes’in yolunu: 

“Hancı dedim, bildin mi Maraşlı Şeyhoğlu’nu?” (Faruk Nafiz Çamlıbel) 

Eğik Çizgi ( / ) 

1. Dizeler yan yana yazıldığında aralarına konur: Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak / Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak / O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak / O benimdir, o benim milletimindir ancak. (Mehmet Akif Ersoy) 

2. Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına konur: Altay Sokağı No.: 21/6 Kurtuluş / ANKARA 

3. Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur: 18/11/1969, 15/IX/1994 vb. 

4. Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için kullanılır: -a /-e, -an /-en, -lık /-lik, -madan /-meden vb. 

5. Genel ağ adreslerinde kullanılır: http://tdk.gov.tr 

6. Matematikte bölme işareti olarak kullanılır: 70/2=35 

7. Fizik, matematik vb. alanlarda birimler arası orantıları gösterirken eğik çizgi araya boşluk konulmadan kullanılır: g/sn (gram/saniye) 

Ters Eğik Çizgi ( \ ) 

Bilişim uygulamalarında art arda gelen dizinleri birbirinden ayırt etmek için kullanılır: C:\Belgelerim\Türk İşaret Dili\Kitapçık.indd 

Yay Ayraç ( ) 

1. Cümledeki anlamı tamamlayan ve cümlenin dışında kalan ek bilgiler için kullanılır. Yay ayraç içinde bulunan ve yargı bildiren anlatımların sonuna uygun noktalama işareti konur: 

Anadolu kentlerini, köylerini (Köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile görmek için değil, kendimizi göstermek için geziyoruz. (Nurullah Ataç) 

2. Özel veya cins isme ait ek, ayraçtan önce yazılır: 

Yunus Emre’nin (1240?-1320)… 

İmek fiilinin (ek fiil) geniş zamanı şahıs ekleriyle çekilir. 

3. Tiyatro eserlerinde ve senaryolarda konuşanın hareketlerini, durumunu açıkla­mak ve göstermek için kullanılır: 

İhtiyar – (Yavaş yavaş Kaymakam’a yaklaşır.) Ne oluyor beyefendi? Allah rızası için bana da anlatın… (Reşat Nuri Güntekin) 

4. Alıntıların aktarıldığı eseri, yazarı veya künye bilgilerini göstermek için kullanılır: 

Cihanın tarihi, vatanı uğrunda senin kadar uğraşan, kanını döken bir millet daha gösteremez. Senin kadar kimse kendi vatanına sahip ol­maya hak kazanmamıştır. Bu vatan ya senindir ya kimsenin. (Ahmet Hikmet Müftüoğlu) 

Eşin var, aşiyanın var, baharın var ki beklerdin 

Kıyametler koparmak neydi ey bülbül, nedir derdin? (Mehmet Akif Ersoy) 

Bir isim kökü, gerektiğinde çeşitli eklerle fiil kökü durumuna getirilebilir (Zülfikar 1991: 45). 

5. Alıntılarda, alınmayan kelime veya bölümle­rin yerine konulan üç nokta, yay ayraç içine alınabilir. 

6. Bir söze alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırmak için kullanılan ünlem işareti yay ayraç içine alınır: Adam, akıllı (!) olduğunu söylüyor. 

7. Bir bilginin şüpheyle karşılandığını veya kesin olmadığını gös­termek için kullanılan soru işareti yay ayraç içine alınır: 1496 (?) yılında doğan Fuzuli… 

8. Bir yazının maddelerini gösteren sayı ve harflerden sonra kapama ayracı konur: 

               I)             1)                   A)           a) 

               II)           2)                    B)           b) 

Köşeli Ayraç ( [ ] ) 

1. Ayraç içinde ayraç kullanılması gereken durumlarda yay ayraçtan önce köşeli ayraç kullanılır: Halikarnas Balıkçısı [Cevat Şakir Kabaağaçlı (1886-1973)] en güzel eserlerini Bodrum’da yazmıştır. 

2. Metin aktarmalarında, çevirilerde, alıntılarda çalışmayı yapanın eklediği sözler için kullanılır: “Eldem, Osmanlıda en önemli fark[ın], mezar taşının şeklinde ortaya çık[tığını] söyledikten sonra…” (Hilmi Yavuz) 

3. Kaynak olarak verilen kitap veya makalelerin künyelerine ilişkin bazı ayrıntıları göstermek için kullanılır: Reşat Nuri [Güntekin], Çalıkuşu, Dersaadet, 1922. Server Bedi [Peyami Safa]

(Kaynak: TDK)

Etiketler:  Türkçe