‘Türkiye’yi zayıf düşürelim’

‘Türkiye’yi zayıf düşürelim’

27 Mayıs 2020 Çarşamba  |   MG Özel

İkinci Dünya Savaşı sırasında Sovyet yönetiminin, Türkiye'nin, Boğazlar ve Balkanlar’daki konumunu zayıflatılmayı amaçladığı yolundaki tarihi iddialara yeni bir halka eklendi. 

Arşiv çalışmalarıyla tanınan ünlü Rus gazeteci Yevgeniy Jirnov’un Kommersant gazetesinde yayımlanan makalesine göre, 1944 yılında Sovyet Dışişleri Komiser (Bakan) Yardımcısı İvan Mayski, yeni dünya düzeniyle ilgili hazırlanan projeye, "Türkiye'nin gücünün zayıflatmak" önerisini de ekledi. 

Arşiv belgelerine atıfta bulunan yazıya göre, 26 Aralık 1941'de Kızıl Ordu’nun, Moskova'ya yakınlarına kadar gelen Nazi birliklerine yönelik büyük bir operasyon başlattığı günlerde, SSCB Dışişleri Komiser Yardımcısı Solomon Lozovskiy, Sovyet lider Josef Stalin'e bir yazı gönderdi. Yazıda, savaş sonrası yeni sınırların ve etki alanların çizilmesi, yeni dünya düzeninin oluşturulması bağlamında planlar hazırlanması önerisi yer aldı. Sovyet yöneticileri, savaştan sonra ABD ve İngiltere’nin başını çektiği Batılı güçlerin Moskova’yı zayıflatmak için hamleler yapmasından endişe ediyordu. Lozovskiy, "Baltık Denizi ve Karadeniz'de hiçbir şekilde eski konumumuzda kalmamalıyız. Kara ve deniz sınırlarımızın konusu, güvenlik ve ulaşım özgürlüğü açısından ele alınmalı" diye yazdı. 

Stalin öneriye “yeşil ışık” yakınca, 28 Ocak 1942'de Sovyetler Birliği’ni yöneten Politbüro, Avrupa, Asya ve dünyanın diğer bölgeleriyle ilgili savaş sonrası projeleri için bir komisyon kurmaya karar verdi. Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra yapılan tüm barış konferanslarının çalışmalarını, ülkelerin sınırları ve ekonomik ilişkileri gibi bilgileri inceleyen komisyona diplomat Mayski de katıldı. Mayski, 11 Ocak 1944'te SSCB Dışişleri Komiseri Vyaçeslav Molotov'a düşüncelerini içeren bir rapor sundu.  

Dışişleri Komiser Yardımcısı Mayski, raporunda Polonya, Fransa ve Japonya gibi ülkelerin yanı sıra Türkiye ile ilgili bazı önerilerde bulundu. Mayski, “SSCB'nin savaş bittikten sonra Türkiye'ye karşı politikası, Türkiye'nin güçlenmesini engelleyecek ve mümkün mertebe Balkan işlerine müdahalesini tamamen dışlayacak şekilde olmalı...Türkiye'nin Boğazların ‘muhafızı’ konumunu zayıflatmak için mevcut tüm yöntemlerimizi ve araç gereçlerimizi kullanmamız şart" diye yazdı. 

Mayski kimdir? 

Mayski, 1932’den 1943’e kadar Sovyetler Birliği’ni Londra Büyükelçisi olarak görev yaptığı yıllarda günlük tuttu. Oxford Üniversitesi’nin ünlü Sovyetler Birliği dış politikası akademisyenlerinden Prof. Dr. Gabriel Gorodetsky, Mayski’nin günlüklerini 1993’te Rusya Federasyonu Dışişleri Bakanlığı Kütüphanesi’nde tesadüfen bularak bir kitap yazmıştı. Geçen yıl Türkiye'de de basılan "Stalin ile Churchill Arasında-SSCB Londra Büyükelçisi Mayski’nin Günlükleri 1932-1943" kitapta Türkiye ile ilgili ilginç bölümler, ayrıca Mayski ve Türkiye’nin Londra Büyükelçisi Tevfik Rüştü Aras arasında geçen konuşmalar da var. Mayski, 1953 yılında, Stalin'in ölümünden kısa bir süre önce tutuklandı ve casusluk suçlamasıyla 6 yıl hapis cezasına çarptırıldı. 1955 yılında serbest bırakıldı.

Fuad Safarov, Moskova