'İdlib'de tıkanma ABD'nin çıkarına

'İdlib'de tıkanma ABD'nin çıkarına

27 Ağustos 2019 Salı  |   Günlük

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'le Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan salı günü Moskova'da bir araya gelecek. İdlib'deki gelişmelerin görüşmelerin gündemindeki en önemli konu olması bekleniyor.

Ankara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi (ANKASAM), iki liderin Moskova buluşmasının ne anlama geldiğini ve zirveden çıkabilecek olası sonuçları alanında önde gelen uzman ve akademisyenlere sordu: 

Prof. Dr. Giray Saynur DERMAN (ANKASAM Avrasya Danışmanı)

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın İdlib’de Türk askerlerine gerçekleşen saldırıların ardından Rusya’ya gittiğini vurgulayan Prof. Dr. Giray Saynur Derman, “Rusya, Türkiye ile ABD'nin bir yakınlaşma sürecinde olmasından rahatsızlık duymaktadır. Çünkü Türkiye ile ABD arasındaki uzlaşı, ABD’nin hava sahası kontrolünde Türkiye’yle birlikte hareket edeceği anlamına gelmektedir.” ifadelerini kullandı. 

Yaşanan gelişmelerin "Astana Ruhu"na zarar verebileceğini söyleyen Derman, “Ankara ile Moskova arasındaki ilişkiler böyle devam ederse, Türkiye Esad yönetimini vurabilir. İdlib’de yaşananlar, durumun bıçak sırtı olduğunun göstergesidir.” dedi. 

Derman, “24-26 Ağustos 2019 tarihlerinde Fransa’da gerçekleşen ve dünyanın en büyük yedi ekonomisini oluşturan ülkeleri bir araya getiren G7 Zirvesi’nde, ABD ve Türkiye’nin anlaşmaya vardığı konuşulmuştur. Ancak bu anlaşmanın içeriğine dair detaylar bilinmemektedir.” diyerek Ankara ile Washington hattındaki yakınlaşmanın ayrıntılarının bilinmediğine dikkat çekti. 

Son olarak Derman, “Rusya, Esad yönetimini ısrarla desteklemektedir. İdlib konusunda Türkiye’yle aynı görüşte değildir. Oysa İdlib meselesinin çözümü, Türkiye’nin bölgesel güvenliğini doğrudan etkilemektedir. Ayrıca bu bölgedeki operasyonlar neticesinde yeni bir göç hareketinin oluşması da ihtimal dahilindedir. İdlib’deki 9. Askeri Gözlem Noktasındaki askerlerin durumu da önemli bir konudur. Dolayısıyla tüm bu yaşananlar değerlendirildiğinde, Astana Süreci’nin geleceğinin belirsiz olduğunu görmekteyiz.” dedi.

Timur AKHMETOV (Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi-Araştırmacı)

Erdoğan’ın Rusya’ya gerçekleştireceği ziyaretin devletler arası ilişkilerde liderlerin yurt dışı ziyaretlerinin ne kadar önemli olduğuna işaret ettiğini ifade eden Timur Akhmetov, “Unutulmamalıdır ki, Soçi Mutabakatı da Erdoğan’ın ziyareti esnasında yapılmıştı. Bu mutabakat kapsamında Türkiye’ye belli yetkiler verilmişti. Taraflar arasında muhalif güçlerin mevcut terör örgütlerinden ayrılmasının zamanı belirlenmişti.” ifadelerini kullandı.

Zirvenin güvenlik meselelerine odaklanacağının altını çizen Timur Akhmetov, “Günümüzde İdlib’deki sorunun temelinde, Rusya tarafından Türkiye’nin ulusal çıkarlarının anlaşılamaması yatmaktadır. Gerçekleşecek bu ziyarette bu durum değişebilir. Çünkü Rus yetkililer, Türk tarafının güvenlik endişelerini ciddiye alıp; politik meselelerden ziyade askeri meselelere odaklanacak gibi bir görüntü var.” dedi. 

Halil AKINCI (Emekli Büyükelçi)

Rusya ve İran’ın Suriye’yi yalnız bırakmayacağını belirten Emekli Büyükelçi Halil Akıncı, “İki ülke de ABD’nin bölgedeki varlığından rahatsızdır. Gerçekleşecek ziyarette Cumhurbaşkanı Erdoğan’a söylenecek şey de ABD’yle anlaşmaktan vazgeçmesi ve İdlib’i rejim güçlerine bırakması olacaktır. Unutulmamalıdır ki bahsi geçen uzunluktaki bir güvenli bölge, daha önce Irak’ta denenmiş ve bölge, bir anda Kürtlerin; dolayısıyla ABD’nin kontrolüne girmişti. Daha sonrasında da bu örgütler Suriye’ye geçmiş ve ABD’nin bölge politikasının iyi niyetli olmadığı anlaşılmıştır. Yani Türkiye ve ABD, NATO’da müttefik olabilirler; fakat Suriye’deki çıkarlarımızın ABD’yle örtüşmediği açık.” yorumunu yaptı. 

Suriye’de çıkarlarımızın örtüştüğü tek otoritenin Esad rejimi olduğunu ifade eden Akıncı, “Türkiye, başlangıçta yaptığı hatayı bir şekilde temizlemelidir. Çünkü Suriye’nin parçalanmasını ne Türkiye ne de Esad istemektedir. Esad da ne ABD’yi ne Rusya’yı ne de İran’ı istemektedir. Ancak Türkiye’yle anlaşamadığı sürece, onlara ihtiyacı olacaktır. Kısacası stratejik çıkarlarımız ortaktır. Türkiye, Suriye politikasında 180 derecelik bir dönüş yapmadığı takdirde, çözüm mümkün değildir. Çünkü Esad rejimi, giderek zafere yaklaşmaktadır. Erdoğan-Putin görüşmesinde de Rusya tarafı önümüze bu konuları sunacaktır." dedi.

Putin’in mevcut durumdan gayet memnun olduğunu belirten Akıncı, “Türkiye’ye S-400’leri satarak hem ABD’yle aramızı açtı hem de ülkesi hiçbir şey kaybetmedi. Bundan dolayı Putin de Türkiye’ye Esad rejimiyle anlaşmayı dayatacaktır. Türkiye’nin mevcut konjonktürde başka çaresi bulunmamaktadır. Belki birkaç taviz alabilirsek bizim yararımıza olacaktır.” diye konuştu. 

Cenk BAŞLAMIŞ (Gazeteci)

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’la Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında 27 Ağustos 2019 Salı günü Moskova’da yapılacak görüşmenin “sürpriz” olarak nitelendirilebileceğini belirten Gazeteci Cenk Başlamış, “Öncesinde planlanmayan görüşmenin Suriye’deki son gelişmelerle bağlantılı olarak gerçekleşeceği düşünülüyor. Bir yandan Rusya destekli Suriye Ordusu birliklerinin muhaliflerin “son kalesi” olan İdlib’e yönelik saldırılarını artması ve stratejik açıdan önemli noktaları ele geçirmesi; diğer yandan da Türkiye’nin Morik’te bulunan 9 Numaralı Gözlem Noktasının kuşatılması, görüşme kararının alınmasına sebebiyet verdi. Elbette Türkiye ile ABD’nin Fırat’ın doğusunda bir güvenli bölge oluşturulmak için adımlar atması da iki liderin bir araya gelme kararında etkili oldu.” yorumunu yaptı. 

İdlib konusunda Suriye lideri Beşar Esad’ın da ısrarıyla Rusların giderek sabırsızlandığını söyleyen Başlamış, “Esad rejimi, İdlib’i mutlaka ele geçirmek istiyor. Bu yüzden de İdlib’e kapsamlı bir operasyon düzenlenmesi an meselesiyken; Moskova ile Ankara, Türkiye’nin devreye girmesi sonucunda 17 Eylül 2018 tarihinde bölgenin silahlardan arındırılması için bir mutabakat imzalamıştı. Bir ay içinde uygulanması planlanan anlaşmanın imzalanmasının üzerinden yaklaşık bir yıl geçmiş, fakat belirtilen hedeflere varılamadı.” dedi. 

Başlamış, “S-400 Hava Savunma Sistemlerinin alımının ardından Rusya ve Türkiye’nin uzun vadeli bir işbirliğine gidebileceğini düşünenler bulunsa da Suriye krizi aracılığıyla bu ortaklığın geçici nitelik taşıdığını gösteren işaretler ortaya çıkıyor. Öte yandan Moskova’da gerçekleşecek olan zirveden sürpriz sonuçların çıkması da mümkün. Zira Erdoğan, temasları sırasında MAKS-2019 Uluslararası Havacılık Fuarı’nı ziyaret edecek. Hatırlanacağı gibi Rus yetkililer, S-400’lerin ardından Türkiye’ye SU-35 savaş uçaklarını satmak istediklerini belirtmişlerdi.” diyerek zirvenin yeni alışverişlere vesile olabileceğini söyledi. 

Prof. Dr. Ömer Göksel İŞYAR (Uludağ Üniversitesi-Uluslararası İlişkiler)

Astana Süreci kapsamında Türkiye, Rusya ve İran üçlüsünün gerçekleştirdiği toplantıların bir yenisinin Eylül ayı içerisinde İstanbul’da yapılmasının planlandığını hatırlatan Prof. Dr. Ömer Göksel İşyar, “Ağustos ayında yapılması düşünülen toplantı, yoğun gündemden dolayı ertelenmişti. Bu sebeple de Erdoğan ve Putin’in 27 Ağustos 2019 tarihinde; yani Eylül ayındaki üçlü zirveden önce, Moskova’da gerçekleştireceği bu toplantının ana gündem maddesini İdlib Meselesi’nin oluşturması beklenmektedir.” ifadelerini kullandı. 

Türkiye ile Rusya arasındaki münasebetlerin sadece Suriye özelinde değerlendirilmemesi gerektiğini dile getiren İşyar, “Kırım sorunu da iki ülke arasındaki mühim konulardan biridir. Ağustos ayı içerisinde gerçekleşen Ukrayna ziyaretinde Erdoğan, Türkiye’nin Kırım’ın ilhakını tanımadığını belirtmişti. Erdoğan’ın açıklamalarına Rusya’dan milletvekilleri düzeyinde çeşitli tepkiler gelmiş; fakat olay gündemde fazla yer almamıştı. Çünkü iki ülke arasında stratejik ortaklık durumu tesis edilmeye çalışılmaktadır. Bu stratejik ortaklığın en önemli sınavı olarak da karşımıza Suriye krizi çıkmaktadır.” dedi. 

Olayların birbiriyle bağlantılı değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden İşyar, “Türkiye, etrafındaki sorunlarla ilgili olarak çok taraflı bir politika izlemektedir. Bu yüzden de Rusya’yla İdlib konusunda bir tıkanmışlık yaşamaktadır. Bu tıkanmadan en çok yararlanacak ülke ise ABD’dir. Rusya, Esad rejimine olan desteğinin devam edeceğini açıklamıştır. Dolayısıyla bir açmazın olduğu görülmektedir. Gelinen noktada, Türkiye sınırlarına doğru yeni bir göç dalgası oluşabilir. Henüz bir kriz yoktur; lakin krizin eli kulağındadır.” yorumunu yaptı. 

(ANKASAM)