Haber değeri kriteri

Haber değeri kriteri

15 Haziran 2020 Pazartesi  |   Günlük

Medyada öyle bir dönem yaşıyoruz ki, haber olmaması gerekenler haber oluyor, olması gerekenler olmuyor. 

Gazete ve televizyon kanalları asli misyonu olan toplumu bilgilendirme görevinden hızla uzaklaştı, haberler yorumla soslanmış propaganda ya da karalama metinlerine döndü. 

Pek çok alanda olduğu gibi medyada da liyakat zinciri kırıldığı için genç gazetecilerin hatalarını düzeltecek, onlara doğrusunu gösterecek meslek ustaları sektörden uzaklaştırıldı. 

Oysa haberin tanımı, kuralları değişmedi. 

Bir olayın, bir açıklamanın haber değeri taşıyıp taşımadığı nasıl anlaşılır?

Norveçli araştırmacılar Johann Galtung ve Mari Ruge’un bundan 55 yıl önce ortaya koyduğu 12 haber değeri kriteri, habercilikte bugün hala geçerliliğini koruyan ve temel kabul edilen değerler.  

Gazetecilikenstitusu.wordpress.com sitesi 12 kriteri şöyle sıralıyor: 

1-Olayın süre olarak uygunluğu (Frequency): Haber haline getirilecek olayların geniş zamana yayılmasından çok kısa sürede olup bitmesi haber değerini arttırır. 

2-Olayın büyüklüğü (Threshold): Bir olay haber yapılacak kadar büyük mü? Daha büyük, daha iyi, daha dramatik gibi karşılaştırmaya yönelik değerlendirmede fazla olandan yana tavır alınır. 

3-Olayın açıklığı (Unambiguity): Herhangi bir konunun ya da olayın kolay anlaşılma özelliği haber değerini yükseltir. Günümüz haberciliğinde haber tüketicisini ele geçirmek için sık kullanılan değerlerden biridir. Basitçe açıklanabilen konular karmaşık olana tercih edilir. 

4-Olayın anlamlılığı (Meaningfulness): Benzerlikler, diyalog karşıtlıklar ise çatışma yarattığında haberde öteki üzerine kurgulanan olumsuzluklar benzerliklerle yok edilebilir. Örneğin İngiltere’de meydana gelen bir olay Amerikalılara göre Hindistan’da meydana gelen bir olaydan daha anlamlıdır. 

5-Olayın uyumu (Consonance): Rutin haber anlayışıyla ilintilidir. Önceden bilinen, beklenen gerçekleştiğinde olayın haber değeri yükselir. 

6-Olayın beklenmedik oluşu (Unexpectedness): Beklenmedik olaylar her gün olanlardan daha çok etki yaratır. 

7-Olayın sürekliliği (Continuity): Haber sıralamasında ilk haber olan bir olay hakkında gelişmeler daha sonraki günlerde bültenin sonlarına doğru verilse de çekiciliğini korur. 

8-Kompozisyon (Composition): Haberlerin dengelenmesi anlamındadır. Bir olay haber bülteninin genel kompozisyonu açısından yayınlanmayabilir. Çünkü bülten içinde haber konularının bir bütün olarak bakıldığında belirli bir denge sergilemesi gerekir. 

9-Seçkin uluslar (Reference to elit nations): Haber değeri fazla uluslar vardır. Habere konu olan ya da haberin tematik yapısını oluşturan seçkinler haber seçiminde temel değişken olarak kullanılır. 

10-Seçkin kişiler (Reference to elit people): Uluslararası ya da ulusal kamuoyunda ünlü veya önemli kişiler haber değeri taşır. 

11-Kişilere yapılan göndermeler (Reference to person): Bir olayın kişilere indirgenerek aktarılması yani olayın kişiselleştirilmesi haberi daha kolay anlaşılır hale getirir. 

12-Olumsuz olana yapılan göndermeler (Reference to someting negative): Haberlerin büyük bölümü olumsuzluk üzerinedir. Siyasi gelişmeler olumsuz olmalıdır. Günlük yaşam başta trafik sorunu olmak üzere olumsuzluklarla doludur. Bir gazeteci bir ödül töreni ile terörist bir saldırı haberi arasında seçim yapacak olsa tercih ikinciden yana olur.