Futbolda rekabet ve siyaset

Futbolda rekabet ve siyaset

11 Ocak 2019 Cuma  |   Köşe Yazıları

Çağımızın en popüler sporu ve tutkusu futbol, milyonlarca insanı peşinden sürüklüyor. Her zaman söylendiği gibi "Futbol asla sadece futbol değildir." Dünyanın birçok futbol ülkesinde, futbol ve politika çok uzun yıllardır iç içedir. O yüzden de farklı ülkelerde  rakip takım taraftarları arasında efsane olmuş ve unutulmayacak öyküler, kan davalarına dönüşmüş rekabet, tribün olayları anlatmakla bitmez.

O zaman gelin hep beraber futbol ve siyaset arasındaki ilişkilere bakıp, farklı coğrafyalarda ateşli taraftarlar ve tribünleri arasında küçük bir gezinti yapalım.

İlk durağımız futbolun anavatanı İngiltere olsun. Büyük küçük her takımın öyküsü olan adada, Liverpool halkın, Everton ise seçkinlerin takımı olarak bilinir. Zengin sınıfın takımı Chelsea, taraftarları liman ve kömür işçilerinin kurmuş oldukları Liverpool, Derby Country ve Nottingham Forest gibi kulüpleri küçümser.

İngiltere'de genel olarak kırmızı takımlar proleterlerin, yani işçi sınıfının takımları olarak kurulmuştur. Maviler ise kraliyeti, soyluları ve kiliseyi temsil eder. Liverpool kırmızılara, Everton  ise mavilere örnek gösterilebilir. Ayrıca farklı kentlerin takımı olan ve İngiltere derbisi olarak adlandırılan Liverpool - M.United rekabetinin kökenleri daha çok ekonomiktir.

Liverpool taraftarının "You'll never walk alone'" (Asla yalnız yürümeyeceksin) adlı bestesi dünya üzerinde birçok taraftar grubuna örnek  olmasının yanısıra, bu tezahüratı her dinlediğinizde insana, "keşke orada olsaydım" dedirten cinsten bir tribün bestesidir. 

Kuruluşları 1880'lere dayanan Arsenal -Totthenam Kuzey Londra derbisinin ezeli rekabete dönüşmesi daha çok 1970'li yıllara dayanıyor. Bu yıllarda başlayan sert ve gerilimli maçlarla rekabetin durumu  Totthenam taraftarlarına yönelik "Yahudi" yakıştırmasıyla farklı bir boyutta...

West Ham Millwall rekabeti, daha doğrusu düşmanlığı ise futbola meraklı olanların bildiği ve üzerine seri yazılar yazılabilecek kadar derin bir ayrışma ve nefret içerir. Her iki takım da tersane işçileri tarafından kurulmuş olup özellikle Millwall taraftarları çok tehlikelidir. Halka göre; katiller, Londra polisine göre; baş belaları, Scotland Yard'a göre; Avrupa'nın en tehlikeli taraftar oluşumu, The Sun'a göre ise "hayvanlar" olarak tabir edilirler. Ama West Ham taraftarlarının da onlardan aşağı kalır yanı yoktur.Tıpkı Milwall'lular gibi onlar da holiganizmin başını çekerler.

İskoçya'da G.Rangers- Celtic (Old-Firm) rekabeti ve taraftarlarının birbirlerine olan düşmanlıkları herkesin malumudur. Bu rekabetin kökenleri de dinsel niteliklidir. G.Rangers neredeyse, Protestan cemaatin milli takımı sayılırken, aynı durum Katoliklerin takımı olan Celtic için geçerlidir. Celtic taraftarları sosyalist görüşe daha yakındırlar. Rangers İngiltere'yle birlikteliği savunurken, Celtic İskoçya ve İrlanda'nın bağımsızlığından yanadır.

Arjantin'de zenginlerin ve "orta sınıfın" takımı River Plate ve işçi kesimi ile yoksulların takımı Boca Juniors...  "Los millonarios" yani milyonerler  lakabı River Plate taraftarının durumunu belki de en iyi özetleyen anlatımdır. İşçi kesiminin, yoksul kitlenin takımı olan Boca Juniors taraftarı için futbol bir güç savaşıdır. Boca taraftarı bazen bu güç savaşını öylesine ileri taşımıştır ki, 2-0 yenildikleri bir River Plate maçı sonrası "2 River taraftarını" öldürerek kendilerince skoru 2-2 ilan etmişlerdir.

İspanya deyince ilk akla gelen Barcelona, Katalanların milli takımı gibi görülürken, Real Madrid de kralcıların ve zenginlerin takımı olarak tanınır.

Barcelona'nın ayrılıkçı bir kültür tarafından kurulduğu herkes tarafından bilinir.  

1925 yılında oynanan bir maçta, İspanya milli marşının ıslıklanması nedeniyle, Barcelona stadyumunun  altı aylık bir süreliğine kapatılması, Katalan halkını bu kulüp etrafında birlik olmaya itti. Faşist diktatör Franco"nun da Real Madridli olması, Barcelonalıları bu çekişmede hırslandıran bir başka etkendi.

Madrid'in diğer büyük takımı Atletico Madrid ise Franco'nun kalesi başkentte, cumhuriyetçi zihniyetin ve halkın gönüllerindeki temsilcisi olarak kabul edilir. Bask bölgesinin en uç milliyetçilerinin göz bebeği olan Bilbao kadrosunda İspanyol ve Fransız Bask bölgesi dışından kulüp geleneği gereği yabancı oyuncu bulundurmaz.

İtalya'da Lazio - Roma çekişmesinin temelinde siyasi görüş ayrılıkları yatar. Lazio'nun aşırı sağ görüşlü bir taraftar kitlesi vardır. Hatta ırkçı ve faşist bir anlayışa sahip oldukları söylenebilir. Keza kendi takımlarında oynayan zencileri bile yuhalayan bir taraftar topluluğuna sahiptirler. Roma'yı ise göçmenler ve halkın çoğunluğu destekler. Roma, tarihteki demokrasi anlayışından ileri gelmiş, Lazio ise, ırkçılık ile ünlenen ve Mussolini'ye kadar dayanan bir düşünceyi temsil etmektedir. Hatta, Lazio'nun isminin başındaki SS kısaltması da, Nazi yönetiminin simgelerini çağrıştırmaktadır.

Milan taraftar profili daha çok işçi ve sendikacı kesimi kucaklarken, İnter ise Milano şehrinin varlıklı aristokrat ailelerine hitap etmektedir.

Yine İtalya'da Livorno ise taraftar açısından İtalya"nın en sert politik görüşe sahip takımıdır. Tribünden inmeyen "orak-çekiç " sembollü bayraklar ve aşırı solcu taraftar grubu efsanedir. Her maçlarının başında, 2. Dünya Savaşı'nda İtalyan anti-faşist partizanlarının şarkısı ''Bandiera Rossa'' (Kızıl Bayrak) marşını söylerler. Livorno, Komünist Parti'nin 1920'de kurulduğu yer olup Livorno'nun sola kaymasının başlıca iki sebebi, fakirlik ve çok sayıdaki liman işçisidir. Bayraklarında, pankartlarında, tişörtlerinde Che Guevara ve Josef Stalin figürleri görmek son derece olağan. Livorno, her yıl Stalin'in doğum gününü kutlayan bir kulüptür.

Almanya'da Schalke 04 Ruhr havzasının madenlerinden çıkan bir işçi kulübüdür. O civardaki işçilerin toplum arasında kendilerini temsil eden bir olgudur. Keza aynı bölgenin takımı B.Dortmund da Schalke kadar olmasa da bölge işçilerinin bir başka temsilcisidir. Almanya'da devrimci taraftar grubu denilince ilk akla gelenlerden biri St. Pauli olur. Hamburg'un St. Pauli mahallesinin anarşist ve bohem ruhlu taraftarları kendilerini  anti-faşist ve anti-seksist olarak tanımlar. St.Pauli taraftarları, fikirsel olarak karşılarında duran Dinamo Dresden ve Hansa Rostock gibi takımların taraftarlarıyla mücadele  etmekten  çekinmezler.  Ayrıca, Pauli taraftarları her türden ırkçılığa ve milliyetçiliğe karşı durmaktadırlar. 

Fransız futbolu genel olarak siyasetten uzak olmasına rağmen Paris Saint Germain taraftarları ırkçı bir gruptur ve zaman zaman yine aşırı Katolik ve sağ sembollere yer verirler. Marsilya ve Lyon da sol kesim takımlarıdır. Hatta Marsilya bu konuda Fransa çapında en öne çıkan taraftar grubu olarak anlatılabilir.

Portekiz'de Porto tribünlerinde bir çok kez aşırı sağ slogan, bayrak ve pankartlar görülürken, Benfica daha cumhuriyetçi olsa da yine de taraftarlarının çoğunun sağ görüşte olduğu söylenebilir.

Brezilya'da ise aristokratların takımı Fluminense ile varoşlarda yaşayan Rio'luların takımı Flamengo arasındaki rekabet 100 yılı aşkın süredir devam eder. Takımları mağlup olduğunda tesislere saldıran, futbolcuların üzerine bomba atacak kadar kendinden geçmiş taraftarların olduğu bu rekabet her maç öncesi ve sonrası futbola tapan Brezilyalılar için ilk sıradadır.

Sırbistan'ın en tanınmış takımlarından Kızılyıldız, gelenekçilerin ve muhafazakar görüşe sahip olanların takımı olup, sosyalist bir bakış açısına sahip Partizan taraftarları ile her daim mücadele halindedirler.

Hırvatistan'daki en popüler iki kulübü Hajduk Split ve Dinamo Zagrep'tir. Bu iki kulüp arasındaki  derbi, tamamen nefretle doludur. Yugoslavya'nın parçalanması döneminde ülkede yaşanan kutuplaşmanın odağı olan bu iki kulübün taraftarları ellerine  fırsat geçse birbirlerini öldürebilirler.

Yunanistan'ın büyük kulüplerinden Olimpiakos aşırı sağ görüşlü ve hatta bir Neo-Nazi taraftar kitlesine sahipken, ezeli rakibi ancak yakın zamanda  Olimpiakos'un gölgesi altında kalan Panathinaikos ise komünist ağırlıklı bir kulüptür. Diğer bir köklü kulüp AEK da sol ağırlıklı bir takımdır.

Mısır futbolunda ise iki takımın taraftarları ülkedeki  siyasi dengelerin değişmesine bile yol açmıştır. Zamalek, zenginleri ve yabancıları (İngilizler başta) temsil ederken; Al Ahly, ezilen ve fakirlik içinde yaşayan halkın sesi olmuştur. Aynı zamanda İngiliz sömürgeciliğine karşı direnen milliyetçilerin de gönlündeki takımdır.

20.yüzyılın başlarından beri devam eden Al Ahly-Zamalek derbilerinde Kahire'de olağanüstü önlemler alınırken, hiçbir Mısırlı hakem bu maçları yönetmeye cesaret edememiş, yurt dışından hakemler getirilmiştir.

Bunların dışında, Hollanda'da Ajax-Feyenoord, Romanya'da Steaua Bükreş-Dinamo Bükreş, Rusya"da CSKA Moskova-Spartak Moskova rekabetinin altında değişik politik nedenler yatmaktadır.

Kimilerine göre aşk, kimilerine göre bağımlılık, kimilerine göre vazgeçilmez bir tutku, kimilerine göre  "toplumların afyonu" sayılan futbola, Che Guevara'nın bakışı ise şöyledir; " futbol basit bir oyun değildir, futbol devrimin silahıdır." 

Kalın sağlıcakla... Futbol dolu günleriniz hiç bitmesin...