Covid-19 ve ekonomik etkileri

Covid-19 ve ekonomik etkileri

18 Eylül 2020 Cuma  |   Serbest Kürsü

Prof. Dr. Koray Duman

Aslında Türkiye 2001 yılından bu yana üretimden kopuk ve inşaata dayalı bir büyüme modelini tercih etmiş, ekonomi politikasını bu şekilde biçimlenmişti. Bu model artık sürdürülemez boyutlardadır. Çünkü ekonominin en temel göstergesi olan işsizlik oranları sürekli artma eğilimine girmiştir. Üretimden kopuk bir büyüme modelinin en önemli sonuçlarından birisi olarak karşımızda durmaktadır.  

Şu anda tüm dünya, ülkemiz de dahil bir virüs ile savaş halinde. Covid-19 krizi, küresel ekonomideki dengesizliklerin üzerine oluştu. Bu ekonomik durumun daha da vahim hale geleceğinin göstergesidir. Küresel ekonominin içine sürüklendiği büyük durgunluk 2008/09 krizinden bu yana aşılabilmiş değildir. 

Koronavirüs krizi gelişmekte olan ülkelerin yapısal işsizlik ve teknoloji açıkları, yüksek borç yükleri ve finans piyasalarındaki spekülatif kaynaklı dış kırılganlıkları ile birleştiğinde, alınabilecek tedbirlerin etkinliğini de kısıtlamaktadır. Koronavirüs krizi her anlamda eşitsizlik üzerinden besleniyor. 

Küreselleşmeye bağlı olarak şirketlerin üretim merkezlerini, satış noktalarını, yönetim yerlerini çeşitli ülkelere dağıtmasının; ortaya çıkan bu durum karşısında ne kadar ciddi sorunlara davetiye çıkardığı sorgulanmaya başlıyor. Gerçekten de dünyanın dört bir yanına dağıtılan üretim, satış, yönetim, dağıtım sistemleri resmen çatırdıyor. 

Hizmetler sektörünün sosyal mesafe koyma tedbiri nedeniyle en çok olumsuz etkilenecek sektörlerden biri olacaktır. Hizmetler sektörüne bir değer zinciri yaklaşımı içinde bakıldığında buradaki talep daralmasının yalnızca bu sektördeki faaliyet hacmini değil, pek çok sektördeki faaliyet hacmini de olumsuz etkileyeceğini görmek mümkündür.  

En önemli sorun, talep yanlı düşüşlerin ortaya çıkaracağı etkidir. Satın alma gücü kaybolan tüketici piyasadan çekilecek, dolayısıyla hizmet sağlayan kuruluşlar bu durumdan zarar görecektir. Sektörlerin birisinde ortaya çıkacak bir çöküş aynı değer zinciri içerisinde yer alan diğer işletmeleri de etkileyecektir. Önlemler bir an önce alınıp hayata geçirilmesi gerekmektedir. 

Bu kapsamda ilk ve en önemli politika, Covid-19 kısıtlamalarından dolayı işini kaybeden insanlara gelir desteği sağlanması olmalı. Devletin belli bir süreliğine iş gücü ödemeleri ile küçük ve orta ölçekli işletmelerin sermaye kazancının belli bir kısmını üstlenmesi gerekecektir.  

Ek kaynaklar, kredi teşviklerine, şirket kurtarmalarına değil, sadece sağlık harcamalarına ve emekçilere dönük nakit aktarımlarına ayrılmalıdır. Yoksa köprünün altından daha çok sular akar…

Not: Bu yazım ilk olarak antalyaningundemi.com'da yayınlanmıştır.

Görsel: Halil Ocaklı

Etiketler:  Koray Duman