Bianet Medya Gözlem Raporu

Bianet Medya Gözlem Raporu

2 Ağustos 2020 Pazar  |   iyi

Nisan - Mayıs - Haziran 2020’yi kapsayan Bianet Medya Gözlem Raporu, 88 gazetecinin, Türk Ceza Kanunu, Terörle Mücadele Kanunu ve MİT Kanunu gibi yasal düzenlemelerden 4 ağırlaştırılmış müebbet ve 883 yıl altı ay hapis cezası, beş gazetecinin de toplam 1.260.000 TL tazminat istemiyle karşı karşıya olduğuna işaret ediyor. 

Gazetecilerin “terör örgütü propagandası” suçlamasıyla tutuklanmasına geçmişte de yaygınlıkla tanık olunurken, bu dönemde Odatv sitesi Ankara Haber Müdürü Müyesser Yıldız, “siyasal ve askeri casusluk”, gazeteci Hakan Aygün de “dini duyguları aşağılamak” gibi daha az karşılaşılır bir suçlamayla tutuklandı. 

Ayrıca Bia Medya Gözlem Raporu, Basın İlan Kurumu’nun Evrensel, Cumhuriyet ve BirGün gazetelerine görülmemiş ağırlıkta ilan cezası kestiğini, Radyo Televizyon Üst Kurulu’nun iktidar politikalarını Fox TV, Tele1 ve Halk TV gibi eleştirel medya kuruluşlarına dayatmak için araçsallaştırıldığını, idari ve yargı kıskacının sosyal medya mecralarına uzanmakta olduğunu gösteriyor.  

Gazeteci cinayetleri/ yargılama 

Cemal Kaşıkçı cinayeti davası 

Kaşıkçı cinayetinden 20 sanığa dava: İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, Washington Post gazetesi yazarı Suudi Arabistanlı gazeteci Cemal Kaşıkçı'nın, 2 Ekim 2018'de Suudi Arabistan'ın İstanbul Başkonsolosluğu’nda öldürülmesiyle ilgili 20 kişi hakkında “tasarlayarak ve canavarca hisle eziyet çektirerek kasten öldürmeye azmettirme” ve “tasarlayarak ve canavarca hisle eziyet çektirerek kasten öldürme” suçlarından dava açtı. 117 sayfalık iddianamede, Ahmet bin Muhammed el-Asiri ve Suud el- Kahtani cinayet talimatı verenler olarak gösteriliyor. Maktul Cemal Kaşıkçı'nın saat 13.08'de konsolosluk binasına girmesinin ardından sanıklar Maher Abdulaziz M. Mutreb, Thaar Ghaleb T. Alharbi, Badr Lafi M. Alotaibi, Waleed Abdullah M. Alshehri, Faad Shabib A. Albalawi ve Turki Musharraf M. Alshehri, Salah Muhammed A. Tubaigy, Saif Saad el Kahtani ve Mustafa Muhammed M. Almadani ve Muhammed Saad H. Alzahrani tarafından boğularak öldürüldüğü kaydediliyor. İstanbul 11. Ağır Ceza Mahkemesi, 20 sanığı yargılamaya 3 Temmuz’da başlayacak (1 Haziran).

Kaşıkçı’nın ailesi katilleri affetmiş: Suudi Arabistan'ın İstanbul Başkonsolosluğu'nda 2 Ekim 2018'de öldürülen gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın Suudi Arabistan'da yaşayan ailesi, Kaşıkçı’yı öldürenleri affettiğini açıkladı. Oğlu Salah Kaşıkçı, Twitter'dan yaptığı açıklamada, “Allah'ın rızasını kazanmak üzere bu kararı aldıklarını” söyledi. Kararın, Riyad’da daha önce görülen yargılamada idam ve çeşitli hapis cezalarına mahkum edilen sanıkların durumunu hafifleteceği düşünülüyor (22 Mayıs). 

Hrant Dink cinayeti davası 

Dink’in katili için “tahliye” umudu: 16 yaşındayken Hrant Dink’i 19 Ocak 2007’de öldüren ve cinayetten sonra Samsun’da gözaltına alınarak tutuklanan tetikçi Ogün Samast, denetimli serbestlik hükümleri kapsamında dokuz ay sonra tahliye edilebilir. “Tasarlayarak adam öldürmek” ve “Ruhsatsız silah bulundurmak” suçlarından 22 yıl 10 ay hapis cezasına çarptırılan Samast’ın, “örgüt üyeliği” suçlamasına dair yargılaması henüz sonuçlanmadı. Şimdiye kadar 13 yıl 5 ayı hapiste geçiren Samast’ın infaz yasasına göre 15 yıl 2 ay yatması gerekiyor. Bu durumda, Samast’ın 1 yıl 9 ay hapis cezası kaldı (14 Mayıs). 

Dink davası Temmuz’a kaldı: İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesi, Agos gazetesi genel yayın yönetmeni Hrant Dink'in 19 Ocak 2007 tarihinde İstanbul Şişli’deki gazete bürosunun önünde öldürülmesine ilişkin dördü tutuklu, 13'ü firari 76 sanığın yargılandığı davada, tutuklu sanıklar Ali Fuat Yılmazer ve Ramazan Akyürek'in oy birliğiyle, tutuklu sanıklar Muharrem Demirkale ile Ercan Gün'ün ise oy çokluğuyla tutukluluk halinin devamına karar verdi. Heyet, firari sanıklar Mehmet Akif Yılmaz, Coşgun Çakar, Ekrem Dumanlı, Ömer Faruk Kartın, Yılmaz Angın, Mehmet Faruk Mercan, Metin Canbay, Serkan Şahan, Yunus Yazar ve Zekeriya Öz hakkındaki yakalama kararlarının infazının beklenilmesine, haklarında gıyabi tutuklama bulunan sanıklar Fethullah Gülen, Adem Yavuz Arslan ve Halil İbrahim Koca'nın iade süreçlerinin beklenilmesine karar verdi. İstihbarat Daire Başkanlığı’ndaki LOG kayıtlarının hukuka aykırı olarak silinmesine ilişkin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturmanın neticelenmesi halinde bir örneğinin istenilmesine karar veren heyet, bir sonraki celsede Zeki Erdem, Kubilay Tümen, Soner Dabağ, Nedim Zengin, Eli Okur, Aycan Oktaylar, Ünal Karaosmanoğlu, Saittin Bölükbaşı, Güven Şahin, Derya Yıldız, Onur Yücel, Hikmet Acar ve Pınar Acar’ın tanık olarak dinlenilmelerine hükmetti. Yargılamaya 7-8-9 Temmuz günlerinde devam edilecek (12 Mayıs). 

Musa Anter cinayeti davası 

Anter davası 28 yıldır “Yeşil”i bekliyor: Ankara 6. Ağır Ceza Mahkemesi, aydın ve gazeteci Musa Anter’in 1992’de öldürülmesi ve 90’larda JİTEM’in işlediği cinayetlerle ilgili 18 sanıklı davada, ne “Yeşil” kod adlı Mahmut Yıldırım’ı bulabildi ne de İsveç’te bulunan PKK itirafçısı ve eski MİT elemanı Abdülkadir Aygan’ın (Aziz Turan) altı yıldır ifadesini alabildi. Tanık Nuri Sınır’ın 28 yıl sonra dinlendiği duruşmada ara kararını açıklayan mahkeme, sanık Hamit Yıldırım hakkında uygulanan adli kontrol tedbirinin devamına hükmetti. Aygan’ın daha önce basına verdiği röportajlar dahilinde hakkında yargılama yürüyen sanıklardan Hamit Yıldırım açısından yoğun şüphe oluşturan cümlelerin olması ile beraber hala yurtdışında bulunduğundan ve ifadesi alınmadığından sanıklardan Hamit Yıldırım ile Savaş Gevrekçi yönünde davanın ayrılması talebinin reddine karar verdi. Anter Ailesi’nin avukatı Selim Okçuoğlu, Adalet Bakanlığı ve MİT’i yargı sürecinin önünü tıkamakla suçlamıştı. Okçuoğlu, Aygan’ın İsveç’ten ifadesinin istinabe yoluyla alınamamasını “işlemlerin Adalet Bakanlığında takılıp kalması”na bağlamıştı. Mahkeme heyeti, sanıklar Muhsin Gül, Mehmet Zahir Karadeniz, Fethi Çetin ve Mahmut Yıldırım hakkındaki yakalama emirlerinin infazını bekliyor. Yargılamaya 20 Ekim'de devam edilecek (24 Haziran). 

Virüs nedeniyle dava iki kez ertelendi: Son olarak görülen 23. Duruşmada, Anter’in öldürüldüğü gün olay yerine gitmek isterken kaçırılarak darp edilen gazeteci Ferit Aslan tanık olarak dinlendi. Aslan, “17 yıl sonra Mahmut Yıldırım’ın oğlu bir kitap yayımladı ve babasının daha önce bilinmeyen 10 fotoğrafını paylaştı. O fotoğraflardan birini görünce bizi kaçıranlardan birinin o olduğundan emin oldum” demişti. Mahkeme, JİTEM ile ilgili bir televizyon programı yapan Latif Şimşek’in tanık olarak davet edilmesine karşın duruşmaya katılmaması nedeniyle zorla getirme kararı vermişti. 25 Mart ve 24 Nisan günlerinde sürmesi beklenen dava, koronavirüs nedeniyle 24 Haziran’a bırakıldı (24 Nisan). 

Tutuklamalar 

Nisan - Mayıs - Haziran 2020 döneminde en az iki gazeteci tutuklandı. İktidarın koronavirüs sürecinde ekonomi politikalarını eleştirmek de, dış politikasına dair eleştirel bir tutum sergilemek de gazetecileri bu dönemde tutuklamaya götürdü. Cihan Haber Ajansı (CHA) muhabiri Mevlüt Öztaş’ın pankreas kanserine yakalandığı ve hastalığının dördüncü evrede olduğu için sosyal medyada yaygınlaşan tepki, keyfi tutuklamaların yaşlı veya hasta mahpus birçok gazeteciyi zorlu şartlara terk ettiğini de gösterdi. 

Libya’da hayatını kaybeden bir MİT mensubunun cenazesinin haberleştirilmesi nedeniyle 6 gazetecinin tutuklanmasına sebep olan davanın gazeteciler üzerindeki etkileri sürüyor. 3 gazetecinin tutukluluğu devam ederken, tutuklu olan diğer 3 gazetecinin tahliyesinde adli kontrol kararı verildi. 

Tutuklu Öztaş kanser: FETÖ üyeliği iddiasıyla Şubat 2018’dan beri tutuklu olan KHK ile kapatılan Cihan Haber Ajansı (CHA) muhabiri Mevlüt Öztaş’ın pankreas kanserine yakalandığı ve hastalığının dördüncü evrede olduğu belirtildi. Öztaş’ın kızı Elif Öztaş, sosyal medya hesabında “Benim babam gazeteci. Katil değil, tecavüzcü değil, hırsız değil... Yapmış olduğu haberle soruşturması başladı, tutuklu yargılanıyor ve cezaevinde kanser oldu... Mevlüt Öztaş yaşamalı” paylaşımında bulundu. Olayın sosyal medyada bulduğu yankı üzerine de Öztaş, Haziran sonunda tahliye edildi (26 Haziran). 

Müyesser Yıldız’a tutuklama: Odatv sitesi Ankara Haber Müdürü Müyesser Yıldız, TELE1 Ankara Temsilcisi İsmail Dükel ile birlikte “siyasal ve askeri casusluk” iddiasıyla gözaltına alındıktan dört gün sonra çıkarıldığı Sulh Ceza Hakimliği’nce gazetecinin bir TSK üyesiyle yaptığı telefon görüşmelerini gerekçe yapılarak tutuklandı (12 Haziran). 

Aygün’e tutuklama ve tahliye: Twitter hesabında yer alan “ey İBAN edenler” ifadesi nedeniyle “Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama” ile suçlanarak 2 Nisan’da gözaltına alınıp tutuklanan gazeteci Hakan Aygün, Muğla Asliye Ceza Mahkemesi’nde çıkarıldığı davanın ilk duruşmasında tahliye edildi (6 Mayıs). 

Acarer için yakalama kararı: Aralarında Odatv Genel Yayın Yönetmeni Barış Pehlivan, Haber Müdürü Barış Terkoğlu, Muhabir Hülya Kılınç, Yeniçağ Yazarı Murat Ağırel'in de olduğu altısı tutuklu toplam sekiz sanık için 23 Nisan’da açılan davada, gazeteciliği 2007 yılından beri Almanya’da sürdüren BirGün gazetesi yazarı Erk Acarer hakkında da yakalama kararı çıkarıldı (1 Mayıs). 

Altı gazetecinin tahliye talebine mahkemeden ret: İstanbul 4. Sulh Ceza Hakimliği, yasalaşan infaz düzenlemesi kapsamında tahliye talebinde bulunan tutuklu gazeteciler Ferhat Çelik, Aydın Keser, Barış Pehlivan, Barış Terkoğlu, Hülya Kılınç ve Murat Ağırel’in başvurularını reddetti (16 Nisan). 

Ahmet Altan için tahliye talebi:  Gazeteci-yazar Ahmet Altan’ın avukatı Figen Çalıkuşu, Adalet Bakanı Abdülhamit Gül’ün cezaevlerinde 17 mahkumda koronavirüs tespit edildiğini açıklamasının ardından Yargıtay 16. Ceza Dairesi’ne başvuruda bulunarak müvekkilinin tahliyesini istedi (14 Nisan). 

Tahliyeler 

Nisan - Mayıs - Haziran 2020 döneminde Barış Terkoğlu, Aydın Keser ve Ferhat Çelik,  Libya’da hayatını kaybeden MİT görevlisiyle ilgili haber nedeniyle dört ay hapiste tutulduktan sonra tahliye edildi. Süreç, “devletin gizli bilgilerini ifşa” ile suçlanan gazetecilerin ne denli kolay tutuklanabileceklerine ve adli kontrolle sınırlandırılabildiklerine ışık tuttu. 

Koronavirüs salgınının ardından yoğun risk altında olan hapishanelerdeki mahpus nüfusun azaltılması amacıyla çıkarılan İnfaz Yasası değişikliğine, Terörle Mücadele Kanunu ve MİT Kanunu’nun dahil edilmemesi nedeniyle gazetecilik faaliyetleri nedeniyle terör örgütü propagandası, terör örgütüne yardım, üyelik vb. gibi suçlamalarla tutuklanmış çok sayıda gazeteci tahliye edilmedi. Basın ve ifade özgürlüğü ihlal edilmiş birçok gazeteci bu kez virüs riskiyle yüz yüze bırakılmış oldu. 

MİT davasından üç tahliye: İstanbul 34. Ağır Ceza Mahkemesi, Libya’da hayatını kaybeden MİT görevlisiyle ilgili haber yaptıkları gerekçesiyle tutuklu yargıladığı altı gazeteciden Barış Terkoğlu, Aydın Keser ve Ferhat Çelik’i yurtdışı yasağı şartıyla tahliye etti. Haberciler, MİT Kanunu’na muhalefet ve “Devletin gizli bilgilerini ifşa” iddiasıyla 19 yıl hapisle yargılanıyor (24 Haziran). 

Gözaltılar 

Üç gazetecinin gözaltına alındığı, üçünün de ifade vermeye zorlandığı Nisan - Mayıs - Haziran 2020 dönemi, yerel gazetecilerin araştırmacı rollerinin yetkilileri, keyfi alıkoymaya başvurmaya tereddüt etmeyecek ölçüde rahatsız ettiğini ortaya koydu. Bu dönemde, İsmail Dükel, Türkiye’nin dış politikasına dair veriler peşine düşündüğü, Bursa’dan Yusuf Kayışoğlu çevre mücadelesini izlediği, Kocaeli’den Gökhan Karabulut ise, koronavirüse ilişkin sağlık politikalarını eleştirdiği için gözaltına alındı. AKP Sakarya milletvekili Ali İhsan Yavuz’ın “Medya güzellikleri yazmıyor” sitemine “İyi ki varsın” yazısıyla karşılık veren diğer üç haberci “hakaret” suçlamasıyla Emniyette ifade vermeye zorlandı. 

“İyi ki varsın” haberine zorla ifade: AKP Sakarya milletvekili Ali İhsan Yavuz’un “Medya güzellikleri yansıtmıyor” sözleri sonrası milletvekiline özel gazete tasarlayan Adapazarı Akşam Haberleri gazetesi imtiyaz sahibi Mustafa Sarı, yazı işleri müdürü Sedat Balta ve haber müdürü İsmail Erken, 15 Haziran 2020 tarihli “İyi ki Varsın” haberi yayınlayınca da bu kez “hakaret ve iftira” suçlamasıyla ifade vermek zorunda kaldı. Gazeteciler ifade sonrası serbest bırakıldı (28 Haziran). 

İsmail Dükel’e gözaltı: TELE1 Ankara Temsilcisi İsmail Dükel, Odatv Ankara Haber Müdürü Müyesser Yıldız ile birlikte "siyasal ve askeri casusluk" iddiasıyla 8 Haziran’da gözaltına alındı. 4 gün sonra çıkarıldığı Sulh Ceza Hakimliği tarafından adli kontrol ile serbest bırakıldı. (12 Haziran) 

Bursa’da Kayışoğlu’na gözaltı: Bursa'da Yeni Dönem Gazetesi yazarı gazeteci Yusuf Kayışoğlu, Yenişehir ilçesine bağlı Kirazlıyayla Köyü'nde bir madencilik şirketince yapılmak istenen atık havuzunu protesto eden köylüleri görüntülerken jandarma görevlilerince gözaltına alındı. Kayışoğlu ifadesinden sonra serbest bırakıldı (12 Mayıs). 

Kocaeli’de gözaltı: Kocaeli Koz haber sitesi yayın yönetmeni Gökhan Karabulut, Kocaeli İl Sağlık Müdürü Şenol Ergüney ve Derince Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimi Hüseyin Şaşkın'ın sağlık çalışmalarını eleştiren yazılar kaleme aldıktan sonra gözaltına alındı. Nöbetçi Mahkeme, savcının adli kontrol talebini reddederek Karabulut’un serbest bırakılmasına karar verdi (24 Nisan).

(Erol Önderoğlu - Sinem Aydınlı - İdil Aydınoğlu, Bianet)