Amerikan halkı aptal mı?

Amerikan halkı aptal mı?

31 Mart 2020 Salı  |   Serbest Kürsü

İnanması zor gelebilir ama gerçek şu: Koronavirüs salgını başladığından bu yana yaptığı açıklamaların her birinde ya yalpalayıp ya ceviz kıran, bin bir türlü gaf yapan, bir gün söylediğinin tersini ertesi günü utanmazca savunan Donald Trump’ın başkanlık performansına destek halk arasında seçildiği 2016 yılından beri en yüksek orana ulaştı.

En son açıklanan kamuoyu yoklamalarına göre deneklerin yüzde 49’u Trump’ın yaptığı işleri onayladıklarını söyledi. Virüsten önce bu oran yüzde 48’i hiç aşmamıştı. 

Peki ABD halkı bu kadar aptal mı? 

Sosyal psikologlara göre bunun çok anlaşılır bir nedeni var: Toplumun büyük bir kesimi, Covid-19 salgını gibi bunalım dönemlerinde liderlik arayışına giriyor ama liderde aranan niteliklerin önemi neredeyse sıfırlanıyor. İnsanlar toplumun başında “lider” olan birinin sorumluluk üstlendiğini ve kendileri için bir şeyler yaptığını düşünerek rahatlıyorlar. Bu Donald Trump gibi dengesiz biri olsa bile. 

ABD’nin kuzey komşusu Kanada’da ise neredeyse taban tabana zıt bir süreç işliyor. Başbakan Justin Trudeau, son derece bilinçli, akıllı ve topluma örnek olacak bir davranış biçimi sergileyerek, salgının Kanada’da hız kesmesinde en önemli rollerden birini oynadı. 

Buna şans mı yoksa şanssızlık mı denmeli herhalde yoruma göre değişecektir ama Covid-19’un Kanada toplumu tarafından çok ciddiye alınmasında Başbakan’ın eşi Sophie Trudeau’nun hastalık kapması çok önemli bir etken oldu. İngiltere’nin başkenti Londra’da katıldığı bir hayır kurumu etkinliğinden Ottawa’ya dönüşünde testi pozitif çıkan Sophie, kendini karantinaya aldığını ilan etti. Eşi Başbakan Justın de, Sophie hastalığı kapmış olduğu için gönüllü olarak karantinaya girdi ama o günden başlayarak her gün, evinin önünden TV ekranlarına seslenerek hükümetin salgına karşı aldığı önlemleri açıklamaya devam etti. 

Virüsün zengin-fakir, yetkili-yetkisiz, genç-yaşlı demeden herkese musallat olabildiğini gösteren Sophie Trudeau örneği, Kanada toplumu için büyük bir uyarıcı etki yaptı. Hükümetin aldığı kısıtlayıcı önlemlere harfiyen uyan halk, salgının sağlık sektörü üzerinde baskı oluşturmasına izin vermemeyi başardı. 

Basit bir karşılaştırma yapmak gerekirse, Dünya Sağlık Örgütü’nün Covid-19’u pandemi ilan ettiği 12 Mart’tan bu satırların yazıldığı ana kadar Kanada’da toplam 6,300 dolayında vaka saptandı ve hayatını kaybedenlerin sayısı 70’in altında kaldı. 

ABD’de ise aynı sürede bu rakam yaklaşık 145 bine ulaştı, ölü sayısı ise 2500’ü aştı. 

Elbette iki ülkenin nüfusu arasındaki fark dikkate alınması gereken bir unsur: Kanada aşağı yukarı 38 milyon, ABD 328 milyon. 

Ama nüfus denince şunu da hatırlatmakta yarar var: ABD’nin California eyaletinin nüfusu 40 milyon, New York eyaletininki 20. New York eyaletindeki vaka sayısı 172 bin, California’da 90 bin. İşin sırrı, anlaşılacağı gibi nüfus yoğunluğunda. New York eyaletinin 20 milyonluk nüfusunun yaklaşık  8 milyonu New York kentinde yaşıyor ve gündüz saatlerinde bu nüfus 10 milyona kadar yükselebiliyor. 

Elbette nüfus yoğunluğu gibi göreceli göstergeler bir dereceye kadar önemli oluyor ama bu salgına karşı verilen mücadelede en önemli unsurun yöneten-yönetilen iş birliği olduğunu kabullenmek gerek. 

Kanada’da federal ve eyalet hükümetlerinin aldığı önlemler (ki hizmet sektöründeki iş yerlerinin hemen tamamıyla kapatılması, ulaşım sektörüne ve hem uluslararası hem de iç seyahat serbestisine getirilen sınırlamalar, bürokrasinin tümüyle evden çalışmaya yönlendirilmesi) halk tarafından hızla benimsenerek uygulandı.

Özellikle hastalık belirtisi gösteren kişilerin karantinaya alınması ve insanların gönüllü olarak kendilerini evlerine kapatmaları, uygar bir toplumda böyle bir salgınla nasıl mücadele edilebileceğinin örnekleri olarak sergilendi. Bu arada Alberta eyaletinin karantina ihlaline 100 bin Kanada doları (yaklaşık 465 bin lira), aynı kişi tarafından ikinci ihlale yarım milyon Kanada doları ceza kesme tehdidi gibi abartılı önlemler ve Justın Trudeau hükümetinin halka ekonomik destek paketi yasa tasarısının içine sınırsız vergi koyma yetkisi sokuşturma çabası gibi hin oğlu hinlikler de yaşanmadı değil. 

Ama sonuçta, Kanada’nın Covid-19 mücadelesinde erken başarı sağlamasının birinci nedeni şeffaflıktı. 

Darısı gelecek krizde Türkiye’nin başına...

Cengiz İzmirli (mahlas)